Meer bewegen op school: effecten, mogelijkheden en implementatie

Bewegen tijdens de schooldag kan de mentale en lichamelijke gezondheid van leerlingen bevorderen. Ook ervaren leerkrachten hierdoor minder onrust en meer concentratie in de klas (Westerbroek & Singh, 2023). Westerbroek, M., & Singh, A.S. (2023). Meer bewegen tijdens de schooldag: mogelijkheden en behoeften volgens schooldirecteuren en leerkrachten, factsheet 2023/17. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/27539/meer-bewegen-tijdens-de-schooldag/
 Of bewegen tijdens de schooldag specifiek de leerprestaties verbetert, is niet eenduidig vastgesteld. Wel is bekend dat het niet ten koste gaat van de leerprestaties (Singh et al., 2019; Singh, A. S., Saliasi, E., Van den Berg, V., Uijtdewilligen, L., De Groot, R. H. M., Jolles, J., Andersen, L. B., Bailey, R., Chang, Y. K., Diamond, A., Ericsson, I., Etnier, J. L., Fedewa, A. L., Hillman, C. H., McMorris, T., Pesce, C., Pühse, U., Tomporowski, P. D., & Chinapaw, M. J. M. (2019). Effects of physical activity interventions on cognitive and academic performance in children and adolescents: A novel combination of a systematic review and recommendations from an expert panel. British journal of sports medicine, 53(10), 640–647. https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-098136
 Wassenaar et al., 2020). Wassenaar, T. M., Williamson, W., Johansen-Berg, H., Dawes, H., Roberts, N., Foster, C., & Sexton, C. E. (2020). A critical evaluation of systematic reviews assessing the effect of chronic physical activity on academic achievement, cognition and the brain in children and adolescents: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(79), 1-18. https://doi.org/10.1186/s12966-020-00959-y
  

Steeds meer scholen integreren bewegen in de schooldag (Derikx et al., 2026). Derikx, Popken & Singh (2026). Bewegingsonderwijs en beweging in het primair onderwijs 2024/2025: 3-meting. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/28862/bewegingsonderwijs-en-beweging-in-het-primair-onderwijs-2024-2025-3-meting/
 Naast de lessen bewegingsonderwijs zijn er verschillende manieren om te bewegen op school, binnen én buiten de klas. In dit artikel lees je wat bekend is over de effecten van bewegen op school. Ook lees je hoe je als leerkracht of schoolleider meer bewegen kunt stimuleren met een schoolbrede aanpak.  

Waarom is bewegen belangrijk voor kinderen?    

Voldoende bewegen in het algemeen heeft een positieve invloed op de lichamelijke gezondheid van kinderen  en op de sociaal-emotionele ontwikkeling en het welbevinden (Biddle et al., 2019; Biddle, S. J., Ciaccioni, S., Thomas, G., & Vergeer, I. (2019). Physical activity and mental health in children and adolescents: An updated review of reviews and an analysis of causality. Psychology of sport and exercise, 42, 146-155. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2018.08.011
 Janssen & LeBlanc, 2010; Janssen, I., & LeBlanc, A. G. (2010). Systematic review of the health benefits of physical activity and fitness in school-aged children and youth. International journal of behavioral nutrition and physical activity, 7(40), 1-16. https://doi.org/10.1186/1479-5868-7-40
 Tan et al., 2014). Tan, V. P., Macdonald, H. M., Kim, S., Nettlefold, L., Gabel, L., Ashe, M. C., & McKay, H. A. (2014). Influence of physical activity on bone strength in children and adolescents: A systematic review and narrative synthesis. Journal of bone and mineral research, 29(10), 2161-2181. https://doi.org/10.1002/jbmr.2254
 Toch voldoet slechts zes op de tien kinderen in de basisschoolleeftijd aan de beweegrichtlijn (RIVM, 2025). RIVM. (2025). Voldoen aan beweegrichtlijnen kinderen en jongeren 2024. VZinfo. https://www.vzinfo.nl/bewegen/jongeren#beweegrichtlijnen
 Voor kinderen van 4 t/m 18 jaar is die richtlijn één uur per dag matig intensief bewegen plus drie keer per week spier- en botversterkende activiteiten (krachttraining waarbij je je eigen lichaamsgewicht gebruikt) én veel stilzitten voorkomen (Gezondheidsraad, 2017). Gezondheidsraad. (2017). Beweegrichtlijnen 2017. Gezondheidsraad. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2017/08/22/beweegrichtlijnen-2017

Voordelen voor de lichamelijke gezondheid  

Voldoende bewegen draagt bij aan een betere conditie, sterkere spieren en botten, een gezond gewicht en een kleinere kans om diabetes te ontwikkelen (Janssen & LeBlanc, 2010; Janssen, I., & LeBlanc, A. G. (2010). Systematic review of the health benefits of physical activity and fitness in school-aged children and youth. International journal of behavioral nutrition and physical activity, 7(40), 1-16. https://doi.org/10.1186/1479-5868-7-40
 Tan et al., 2014) Tan, V. P., Macdonald, H. M., Kim, S., Nettlefold, L., Gabel, L., Ashe, M. C., & McKay, H. A. (2014). Influence of physical activity on bone strength in children and adolescents: A systematic review and narrative synthesis. Journal of bone and mineral research, 29(10), 2161-2181. https://doi.org/10.1002/jbmr.2254
Daarnaast hebben kinderen die op jonge leeftijd voldoende bewegen gemiddeld betere ontwikkelde motorische vaardigheden dan kinderen die minder bewegen (Zengh et al., 2017).  Zeng, N., Ayyub, M., Sun, H., Wen, X., Xiang, P., & Gao, Z. (2017). Effects of physical activity on motor skills and cognitive development in early childhood: A systematic review. BioMed research international, 2017(1), 2760716. https://doi.org/10.1155/2017/2760716
Goed ontwikkelde motorische vaardigheden zijn onder andere nodig om een actieve leefstijl te ontwikkelen en behouden  (Stodden et al., 2008).  Stodden, D. F., Goodway, J. D., Langendorfer, S. J., Roberton, M. A., Rudisill, M. E., Garcia, C., & Garcia, L. E. (2008). A developmental perspective on the role of motor skill competence in physical activity: An emergent relationship. Quest, 60(2), 290-306. https://doi.org/10.1080/00336297.2008.10483582
 

Voordelen voor de mentale gezondheid 

Samen sporten en bewegen op een matig intensief niveau hangt samen met mentaal welbevinden  (Eime et al., 2013).  Eime, R. M., Young, J. A., Harvey, J. T., Charity, M. J., & Payne, W. R. (2013). A systematic review of the psychological and social benefits of participation in sport for children and adolescents: Informing development of a conceptual model of health through sport. The international journal of behavioral nutrition and physical activity, 10(98), 1-21. https://doi.org/10.1186/1479-5868-10-98
 Succeservaringen tijdens het bewegen spelen daarbij een belangrijke rol. Dit komt vooral omdat bewegen een positief effect heeft op het zelfbeeld (Biddle et al., 2019; Biddle, S. J., Ciaccioni, S., Thomas, G., & Vergeer, I. (2019). Physical activity and mental health in children and adolescents: An updated review of reviews and an analysis of causality. Psychology of sport and exercise, 42, 146-155. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2018.08.011
 Eime et al., 2013).  Eime, R. M., Young, J. A., Harvey, J. T., Charity, M. J., & Payne, W. R. (2013). A systematic review of the psychological and social benefits of participation in sport for children and adolescents: Informing development of a conceptual model of health through sport. The international journal of behavioral nutrition and physical activity, 10(98), 1-21. https://doi.org/10.1186/1479-5868-10-98
Kinderen die voldoende bewegen hebben minder kans op emotionele problemen, zoals angstgevoelens of symptomen van depressie (Carter et al., 2021). Carter, T., Pascoe, M., Bastounis, A., Morres, I. D., Callaghan, P., & Parker, A. G. (2021). The effect of physical activity on anxiety in children and young people: A systematic review and meta-analysis. Journal of affective disorders, 285, 10-21. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.02.026
 Ze zijn tevredener met hun leven en voelen zich gelukkiger dan kinderen die lichamelijk inactief zijn. Deelname aan sport- en beweegactiviteiten hangt samen met sociale acceptatie en een sterker gevoel om erbij te horen. Ook leidt sport en beweging tot meer sociale interacties, wat weer een positief effect heeft op de sociale vaardigheden  (Ekeland et al., 2004). Ekeland, E., Heian, F., Hagen, K. B., Abbott, J., & Nordheim, L. (2004). Exercise to improve self-esteem in children and young people. The Cochrane database of systematic reviews, 1(1), 1-52. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003683.pub2
 Verder ervaren leerlingen door bewegen tijdens het leren meer plezier in de les (Van den Berg, 2019).  Van den Berg, V., Singh, A. S., Komen, A., Hazelebach, C., van Hilvoorde, I., & Chinapaw, M. J. (2019). Integrating juggling with math lessons: A randomized controlled trial assessing effects of physically active learning on maths performance and enjoyment in primary school children*. International journal of environmental research and public health*, 16(14), Article 2452. https://doi.org/10.3390/ijerph16142452

Meer bewegen op school 

Naast bewegen in het algemeen, kunnen specifiek schoolgerelateerde beweeginterventies de weerbaarheid, mentale gezondheid en het welbevinden van kinderen verbeteren (Andermo et al., 2020). Andermo, S., Hallgren, M., Nguyen, T. T. D., Jonsson, S., Petersen, S., Friberg, M., Romqvist, A., Stubbs, B., & Schäfer Elinder, L. (2020). School-related physical activity interventions and mental health among children: A systematic review and meta-analysis. Sports medicine-open, 6(25), 1-27. https://doi.org/10.1186/s40798-020-00254-x
 Meer over manieren waarop je bewegen op school kunt stimuleren lees je verderop onder Beweegmogelijkheden.  

In dit artikel gebruiken we ‘bewegen op school’ als overkoepelende term voor alle beweegmogelijkheden binnen en buiten de klas, zoals fietsen naar school, beweegtussendoortjes, actieve pauzes, naschools aanbod, bewegingsonderwijs en bewegend leren. We gebruiken de term ‘bewegend leren’ als het uitsluitend gaat over bewegen gekoppeld aan lesinhoud. 

Een disclaimer: effect van bewegen op school op leerprestaties onzeker  

Een veelgenoemde reden om leerlingen meer te laten bewegen op school is de verwachting dat dit hun cognitieve functies of leerprestaties verbetert. Op basis van bestaand wetenschappelijk onderzoek is dit niet vast te stellen.  

Wisselende effecten op leerprestaties 

Verschillende overzichtsstudies en meta-analyses laten wisselende resultaten zien over de effecten van bewegen op cognitieve en schoolprestaties. Sommige losse onderzoeken laten positieve effecten zien, terwijl andere geen effect vinden. Positieve bevindingen moeten dan ook voorzichtig worden geïnterpreteerd. Het risico bestaat op publicatie bias. vooral onderzoeken met positieve resultaten worden gepubliceerd
 Dit kan ervoor zorgen dat de effecten van beweeginterventies in de schoolsetting groter lijken dan ze in werkelijkheid zijn (Bartoš, F. et. al, 2025) Bartoš, F., Lušková, M., Bortnikova, K., Hozová, K., Kantova, K., Irsova, Z., & Havranek, T. (2025). Effect of exercise on cognition, memory, and executive function: A study-level meta-meta-analysis across populations and exercise categories. PsyArXiv. https://doi.org/10.31234/osf.io/qr8e2_v1
. Voorzichtigheid is dus geboden als je bewegen enkel wilt inzetten als middel om de leerprestaties te verbeteren.  

De effecten van diverse beweeginterventies in de schoolsetting op cognitieve functies (bijvoorbeeld geheugen, executieve functies en verwerkingssnelheid) en leerprestaties zijn dus uiteenlopend. Voor zover er effecten worden gevonden zijn deze positief én klein (Singh et al., 2019; Singh, A. S., Saliasi, E., Van den Berg, V., Uijtdewilligen, L., De Groot, R. H. M., Jolles, J., Andersen, L. B., Bailey, R., Chang, Y. K., Diamond, A., Ericsson, I., Etnier, J. L., Fedewa, A. L., Hillman, C. H., McMorris, T., Pesce, C., Pühse, U., Tomporowski, P. D., & Chinapaw, M. J. M. (2019). Effects of physical activity interventions on cognitive and academic performance in children and adolescents: A novel combination of a systematic review and recommendations from an expert panel. British journal of sports medicine, 53(10), 640–647. https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-098136
 Wassenaar et al., 2020). Wassenaar, T. M., Williamson, W., Johansen-Berg, H., Dawes, H., Roberts, N., Foster, C., & Sexton, C. E. (2020). A critical evaluation of systematic reviews assessing the effect of chronic physical activity on academic achievement, cognition and the brain in children and adolescents: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(79), 1-18. https://doi.org/10.1186/s12966-020-00959-y
  Ook de effecten van diverse beweeginterventies op executieve functies zoals aandacht en geheugen zijn wisselend en als de effecten positief zijn, dan zijn deze klein (Aguayo et al., 2022; Aguayo, B. B., Román, P. Á. L., Sánchez, J. S., & Montilla, A. P. (2022). Effect of physical activity and fitness on executive functions and academic performance in children of elementary school. A systematic review. Cultura, ciencia y deporte, 17(51), 85-104. https://doi.org/10.12800/ccd
 James et al., 2023). James, J., Pringle, A., Mourton, S., & Roscoe, C. M. (2023). The effects of physical activity on academic performance in school-aged children: A systematic review. Children, 10(6), Article 1019. https://doi.org/10.3390/children10061019
 Onderzoeken naar bewegend leren en naar acute beweegmomenten laten een verschillend beeld zien. Onderzoeken naar bewegend leren laten een klein, positief effect zien op de leerprestaties (Daly-Smith et al., 2018; Daly-Smith, A. J., Zwolinsky, S., McKenna, J., Tomporowski, P. D., Defeyter, M. A., & Manley, A. (2018). Systematic review of acute physically active learning and classroom movement breaks on children's physical activity, cognition, academic performance and classroom behaviour: Understanding critical design features. BMJ open sport & exercise medicine, 4(1), Article e00034. https://doi.org/10.1136/bmjsem-2018-000341
 Norris et al., 2020; Norris, E., Van Steen, T., Direito, A., & Stamatakis, E. (2020). Physically active lessons in schools and their impact on physical activity, educational, health and cognition outcomes: A systematic review and meta-analysis. British journal of sports medicine, 54(14), 826-838. https://doi.org/10.1136/bjsports-2018-100502
 Vetter et al., 2020). Vetter, M., Orr, R., O'Dwyer, N., & O'Connor, H. (2020). Effectiveness of active learning that combines physical activity and math in schoolchildren: A systematic review. Journal of School Health, 90(4), 306-318. https://doi.org/10.1111/josh.12878
 De uitkomsten van onderzoeken naar acute beweegmomenten (zoals korte energizers) en leerprestaties lopen zo uiteen, dat het niet mogelijk is om te concluderen of er positieve effecten zijn (Daly-Smith et al., 2018). Daly-Smith, A. J., Zwolinsky, S., McKenna, J., Tomporowski, P. D., Defeyter, M. A., & Manley, A. (2018). Systematic review of acute physically active learning and classroom movement breaks on children's physical activity, cognition, academic performance and classroom behaviour: Understanding critical design features. BMJ open sport & exercise medicine, 4(1), Article e00034. https://doi.org/10.1136/bmjsem-2018-000341
 Wel weten we dat áls er kleine positieve effecten van bewegen op school gevonden worden, dit vooral is op rekenprestaties, en minder op lees- en spellingsprestaties (Li et al., 2023;  Li, D., Wang, D., Zou, J., Li, C., Qian, H., Yan, J., & He, Y. (2023). Effect of physical activity interventions on children's academic performance: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Pediatrics, 182(8), 3587-3601. https://doi.org/10.1007/s00431-023-05009-w
Singh et al., 2019; Singh, A. S., Saliasi, E., Van den Berg, V., Uijtdewilligen, L., De Groot, R. H. M., Jolles, J., Andersen, L. B., Bailey, R., Chang, Y. K., Diamond, A., Ericsson, I., Etnier, J. L., Fedewa, A. L., Hillman, C. H., McMorris, T., Pesce, C., Pühse, U., Tomporowski, P. D., & Chinapaw, M. J. M. (2019). Effects of physical activity interventions on cognitive and academic performance in children and adolescents: A novel combination of a systematic review and recommendations from an expert panel. British journal of sports medicine, 53(10), 640–647. https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-098136
 Vasilopoulos et al., 2023). Vasilopoulos, F., Jeffrey, H., Wu, Y., & Dumontheil, I. (2023). Multi-level meta-analysis of physical activity interventions during childhood: Effects of physical activity on cognition and academic achievement. Educational Psychology Review, 35(59), 1-38. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09760-2
 

(Meer) bewegen heeft geen negatief effect op leerprestaties 

Veel onderzoeken zijn opgezet om te kijken of (meer) bewegen leidt tot betere cognitieve functies of leerprestaties. Ondanks dat hieruit geen eenduidige effecten blijken, kun je wél concluderen dat meer bewegen onder schooltijd niet ten koste gaat van leerprestaties (Singh et al., 2019; Singh, A. S., Saliasi, E., Van den Berg, V., Uijtdewilligen, L., De Groot, R. H. M., Jolles, J., Andersen, L. B., Bailey, R., Chang, Y. K., Diamond, A., Ericsson, I., Etnier, J. L., Fedewa, A. L., Hillman, C. H., McMorris, T., Pesce, C., Pühse, U., Tomporowski, P. D., & Chinapaw, M. J. M. (2019). Effects of physical activity interventions on cognitive and academic performance in children and adolescents: A novel combination of a systematic review and recommendations from an expert panel. British journal of sports medicine, 53(10), 640–647. https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-098136
 Wassenaar et al., 2020). Wassenaar, T. M., Williamson, W., Johansen-Berg, H., Dawes, H., Roberts, N., Foster, C., & Sexton, C. E. (2020). A critical evaluation of systematic reviews assessing the effect of chronic physical activity on academic achievement, cognition and the brain in children and adolescents: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(79), 1-18. https://doi.org/10.1186/s12966-020-00959-y
 In de onderzoeken die beweeginterventies in de schoolsetting onderzochten, werd reguliere lestijd ingeruild voor bewegen en varieerden beweeginterventies van 10 minuten per week tot 70 minuten per dag. Voor geen van de interventies zijn negatieve effecten gevonden op de leerprestaties.  

Mogelijk werkzame elementen van beweeginterventies  

De lengte en intensiteit van een interventie, en de combinatie met cognitieve uitdagingen lijken de werkzame elementen van beweeginterventies op school te zijn. Tegelijkertijd is het ook hier lastig om harde conclusies te trekken, omdat de gevonden effecten vaak klein zijn en er mogelijk sprake is van een publicatie bias. 

Langdurig en intensief bewegen 

Beweeginterventies die kleine, positieve effecten laten zien op cognitieve functies en leerprestaties, duren vaak relatief lang en hebben een matige tot hoge intensiteit (Singh et al., 2019). Singh, A. S., Saliasi, E., Van den Berg, V., Uijtdewilligen, L., De Groot, R. H. M., Jolles, J., Andersen, L. B., Bailey, R., Chang, Y. K., Diamond, A., Ericsson, I., Etnier, J. L., Fedewa, A. L., Hillman, C. H., McMorris, T., Pesce, C., Pühse, U., Tomporowski, P. D., & Chinapaw, M. J. M. (2019). Effects of physical activity interventions on cognitive and academic performance in children and adolescents: A novel combination of a systematic review and recommendations from an expert panel. British journal of sports medicine, 53(10), 640–647. https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-098136
 Het gaat hierbij niet om bewegen tijdens de lessen, maar vaak om echte beweeglessen (vergelijkbaar met een gymles). Het is de vraag hoe haalbaar het is om dat naast de reguliere gymlessen te implementeren in de onderwijspraktijk. Interventies die kleine, positieve effecten laten zien op rekenprestaties duren bijvoorbeeld minimaal twee jaar met ten minste drie extra beweegmomenten per week, van dertig tot negentig minuten. Ook andere onderzoeken laten zien dat verbeteringen in leerprestaties vooral optreden bij meer dan negentig minuten extra bewegen per week, op matige tot hoge intensiteit, verdeeld over sessies van dertig tot zestig minuten (Aguayo et al., 2022; Aguayo, B. B., Román, P. Á. L., Sánchez, J. S., & Montilla, A. P. (2022). Effect of physical activity and fitness on executive functions and academic performance in children of elementary school. A systematic review. Cultura, ciencia y deporte, 17(51), 85-104. https://doi.org/10.12800/ccd
 James et al., 2023). James, J., Pringle, A., Mourton, S., & Roscoe, C. M. (2023). The effects of physical activity on academic performance in school-aged children: A systematic review. Children, 10(6), Article 1019. https://doi.org/10.3390/children10061019
 Daarnaast lijken interventies die langer dan zes weken duren, met sessies van meer dan twintig minuten en meer dan twee keer per week, meer positieve effecten te hebben op executieve functies zoals inhibitie (de vaardigheid om te denken voor je doet) en geheugen (Mao et al., 2024). Mao, F., Huang, F., Zhao, S., & Fang, Q. (2024). Effects of cognitively engaging physical activity interventions on executive function in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 15, 1-14. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1454447

Combinatie met cognitieve uitdaging en context 

Niet alleen is lang en vaak bewegen bij beweeginterventies van belang (kwantiteit). Eventuele positieve effecten op cognitieve functies ontstaan ook door de manier waarop leerlingen bewegen (kwaliteit) (Tomporowski & Pesce, 2019; Tomporowski, P. D., & Pesce, C. (2019). Exercise, sports, and performance arts benefit cognition via a common process. Psychological bulletin, 145(9), 929-951. https://doi.org/10.1037/bul0000200
 Vazou et al., 2019). Vazou, S., Pesce, C., Lakes, K., & Smiley-Oyen, A. (2019). More than one road leads to Rome: A narrative review and meta-analysis of physical activity intervention effects on cognition in youth. International journal of sport and exercise psychology, 17(2), 153-178. https://doi.org/10.1080/1612197X.2016.1223423
 Beweging in het algemeen (niet specifiek in de schoolsetting) lijkt vooral een klein effect te hebben wanneer het gepaard gaat met een cognitieve uitdaging. Denk aan nieuwe vaardigheden aanleren, (team)sporten of dansen. Eenvoudige of herhalende bewegingen zonder mentale uitdaging laten meestal geen effect zien. Het blijkt bovendien dat effecten op cognitieve functies sterk bepaald worden door contextuele factoren (Mavilidi et al., 2025;  Mavilidi, M. F., Vazou, S., Lubans, D. R., Robinson, K., Woods, A. J., Benzing, V., ... & Pesce, C. (2025). How physical activity context relates to cognition across the lifespan: A systematic review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 151(5), 544-579. https://doi.org/10.1037/bul0000478
Pesce et al., 2023). Pesce, C., Vazou, S., Benzing, V., Álvarez-Bueno, C., Anzeneder, S., Mavilidi, M. F., ... & Schmidt, M. (2023). Effects of chronic physical activity on cognition across the lifespan: A systematic meta-review of randomized controlled trials and realist synthesis of contextualized mechanisms. International Review of Sport and Exercise Psychology, 16(1), 722-760. https://doi.org/10.1080/1750984X.2021.1929404
 Bewegen in de buitenlucht en samen met anderen bewegen laat bijvoorbeeld positievere effecten zien dan binnen bewegen of alleen bewegen. Het gaat dus niet alleen om hoeveel leerlingen bewegen, maar ook hoe en in welke context ze dat doen.  

Ervaren opbrengsten en belemmeringen van leerkrachten 

De meeste basisschoolleerkrachten in Nederland zijn bereid extra beweegactiviteiten uit te voeren. Ze geven daarbij aan dat het in de praktijk vaak niet lukt, meestal vanwege tijdgebrek (Van den Berg et al., 2017). Van den Berg, V., Salimi, R., De Groot, R. H., Jolles, J., Chinapaw, M. J., & Singh, A. S. (2017). “It’s a battle… you want to do it, but how will you get it done?”: Teachers’ and principals’ perceptions of implementing additional physical activity in school for academic performance. International journal of environmental research and public health, 14(10), Article 1160. https://doi.org/10.3390/ijerph14101160

In onderzoek over bewegend leren bewegen gekoppeld aan de lesinhoud als specifieke vorm van bewegen tijdens de schooldag
 benoemen leerkrachten positieve opbrengsten (Westerbroek & Singh, 2023). Westerbroek, M., & Singh, A.S. (2023). Meer bewegen tijdens de schooldag: mogelijkheden en behoeften volgens schooldirecteuren en leerkrachten, factsheet 2023/17. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/27539/meer-bewegen-tijdens-de-schooldag/
 Zo is er volgens de leerkrachten minder vaak onrust in de klas tijdens en na een beweegactiviteit. Ook ervaren zij meer concentratie en aandacht bij leerlingen.  

Tegelijkertijd ervaren leerkrachten belemmeringen om bewegend leren toe te passen op school. Zo kan er bijvoorbeeld ook juist meer onrust in de klas ontstaan tijdens en na een activiteit  (Westerbroek & Singh, 2023). Westerbroek, M., & Singh, A.S. (2023). Meer bewegen tijdens de schooldag: mogelijkheden en behoeften volgens schooldirecteuren en leerkrachten, factsheet 2023/17. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/27539/meer-bewegen-tijdens-de-schooldag/
 Daarnaast kost bewegend leren hun veel tijd, met name in de voorbereiding van de lessen. Dit komt vooral door een gebrek aan ervaring en voorbeelden van bewegend leren  (Westerbroek & Singh, 2023). Westerbroek, M., & Singh, A.S. (2023). Meer bewegen tijdens de schooldag: mogelijkheden en behoeften volgens schooldirecteuren en leerkrachten, factsheet 2023/17. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/27539/meer-bewegen-tijdens-de-schooldag/
 

Ook nadat leerlingen The Daily Mile vijftien minuten (hard)lopen om de school
 hebben gelopen, ervaren leerkrachten een rustigere en meer geconcentreerde klas (De Jonge et al., 2020). De Jonge, M., Slot-Heijs, J. J., Prins, R. G., & Singh, A. S. (2020a). The effect of The Daily Mile on primary school children's aerobic fitness levels after 12 weeks: A controlled trial. International journal of environmental research and public health, 17(7), Article 2198. https://doi.org/10.3390/ijerph17072198
  Leerkrachten zeggen daarnaast dat leerlingen het leuk vinden om te bewegen en dat het helpt om hun energie kwijt te kunnen.  

Zelf aan de slag: welke mogelijkheden zijn er om meer te bewegen op school?

Om meer bewegen op school te stimuleren, kan je gebruikmaken van een schoolbrede, integrale aanpak voor bewegen. Voorbeelden hiervan zijn de ‘dynamische schooldag’ of ‘beweegrijke schooldag’. Bij een schoolbrede aanpak zie je de mogelijkheden om leerlingen te laten bewegen niet als losse onderdelen, maar in samenhang met elkaar en waar mogelijk gekoppeld aan het lesaanbod. De schooldag biedt hier verschillende mogelijkheden voor (zie ook Beweegmogelijkheden).  

Schoolbrede aanpak voor bewegen 

Het Creating Active Schools (CAS) framework (zie Figuur 1) helpt bij een schoolbrede aanpak (Daly-Smith et al., 2020a). Daly-Smith, A., Quarmby, T., Archbold, V. S. J., Corrigan, N., Wilson, D., Resaland, G. K., Bartholomew, J. B., Singh, A., Tjomsland, H. E., Sherar, L. B., Chalkley, A., Routen, A. C., Shickle, D., Bingham, D. D., Barber, S. E., Van Sluijs, E., Fairclough, S. J., & McKenna, J. (2020a). Using a multi-stakeholder experience-based design process to co-develop the Creating Active Schools Framework. The international journal of behavioral nutrition and physical activity, 17(13), 1-12. https://doi.org/10.1186/s12966-020-0917-z
 Het framework brengt in kaart wat je op verschillende niveaus kunt doen om leerlingen tijdens de schooldag meer te laten bewegen. De basis hiervoor bestaat uit vier componenten: beleid (paars), betrokkenen (groen), schoolomgeving (oranje) en beweegmogelijkheden (geel). Deze componenten zorgen er samen voor dat bewegen een integraal onderdeel is van de schoolcultuur.  

Lees ook
Vier scholen die deze componenten in de praktijk vormgeven (Westerbroek et al., 2024)   

Beleid (paars) 

Een van de sleutelfactoren voor een actieve schooldag is het schoolbeleid. Schoolbeleid waarin bewegen een plek heeft, vormt de basis voor een schoolcultuur waarin bewegen een vanzelfsprekend en integraal onderdeel is van de schooldag. Hieruit volgen de werkwijzen en gewoonten van de professionals die op en rondom een actieve school werken.  

Leerkrachten hebben behoefte aan ondersteuning om bewegend leren in de schooldag te kunnen integreren (Westerbroek & Singh, 2023). Westerbroek, M., & Singh, A.S. (2023). Meer bewegen tijdens de schooldag: mogelijkheden en behoeften volgens schooldirecteuren en leerkrachten, factsheet 2023/17. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/27539/meer-bewegen-tijdens-de-schooldag/
 Keuzes hierin moeten onderdeel zijn van het schoolbeleid. Zo moeten leerkrachten mogelijkheden krijgen om kennis en vaardigheden op te doen, en de tijd krijgen om de activiteiten voor te bereiden. Daarnaast moeten er materialen beschikbaar zijn die aansluiten bij de behoeften van leerkrachten. In het schoolbeleid staat ook beschreven hoeveel, op welke momenten en volgens welke methoden de leerlingen bewegen. 

Betrokkenen (groen) 

Een schoolbrede aanpak betekent dat de uitvoering van het beleid niet alleen de verantwoordelijkheid is van de vakleerkracht bewegingsonderwijs. Alle leerkrachten, ander personeel op school en externe samenwerkingspartijen (zoals een buurtsportcoach of sportverenigingen) kunnen een rol spelen. Ook ouders en leerlingen zelf hebben invloed op het beweeggedrag. Zij moeten daarom allen een plek krijgen in het beleid en weten welke rol zij spelen in de uitvoering ervan. 

Schoolomgeving (oranje) 

Het beleid komt ook tot uiting bij de inrichting van de fysieke en sociale omgeving die bewegen tijdens de schooldag ondersteunt. Denk hierbij aan een beweegvriendelijk schoolplein en klaslokaal of de steun die leerkrachten elkaar bieden om beweegmomenten te bedenken en uit te voeren. Onder de sociale omgeving valt ook het draagvlak voor de schoolbrede aanpak onder het personeel en de ouders. 

Beweegmogelijkheden (geel) 

Er zijn verschillende momenten en mogelijkheden tijdens de schooldag waarop je beweging kunt stimuleren. Hieronder lees je wat daarover bekend is uit onderzoek. 

Reguliere lessen bewegingsonderwijs 

Een structureel beweegmoment tijdens de schooldag is het wettelijk verplichte aantal uren bewegingsonderwijs: minimaal negentig minuten per week. Daarin staat goed leren bewegen centraal. Vakleerkrachten inzetten voor bewegingsonderwijs leidt tot betere resultaten op het gebied van motorische vaardigheden, emoties en gedrag (Barnett et al., 2016). Barnett, L. M., Stodden, D., Cohen, K. E., Smith, J. J., Lubans, D. R., Lenoir, M., Iivonen, S., Miller, A. D., Laukkanen, A., Dudley, D., Lander, N. J., Brown, H., & Morgan, P. J. (2016). Fundamental movement skills: An important focus. Journal of teaching in physical education, 35(3), 219-225. https://doi.org/10.1123/jtpe.2014-0209
 Het grootste effect bereik je wanneer je hun deskundigheid structureel inbouwt in de schoolorganisatie en benut in de schoolbrede aanpak.  

Bewegend leren  

Bewegend leren betekent dat je bewegen integreert in een inhoudelijke lesactiviteit (Daly-Smith et al., 2020b). Daly-Smith, A., Quarmby, T., Archbold, V. S. J., Routen, A. C., Morris, J. L., Gammon, C., Bartholomew, J. B., Resaland, G. K., Llewellyn, B., Allman, R., & Dorling, H. (2020b). Implementing physically active learning: Future directions for research, policy, and practice. Journal of sport and health science, 9(1), 41–49. https://doi.org/10.1016/j.jshs.2019.05.007
 In de praktijk gaat het vaak om rekenen of spellen combineren met bewegen. Voorbeelden hiervan zijn springend de tafels opzeggen of dribbelend met de bal spellingsregels oefenen. Wat we weten over de effecten van bewegend leren, wordt eerder in dit artikel toegelicht onder Een disclaimer: effect van bewegen op school op leerprestaties onzeker.     

In de praktijk blijkt het complex om bewegend leren in te voeren op een school en dit vol te houden (Daly-Smith et al., 2021). Daly-Smith, A., Morris, J. L., Norris, E., Williams, T. L., Archbold, V., Kallio, J., Tammelin, T. H., Singh, A., Mota, J., Von Seelen, J., Pesce, C., Salmon, J., McKay, H., Bartholomew, J., & Resaland, G. K. (2021). Behaviours that prompt primary school teachers to adopt and implement physically active learning: A meta synthesis of qualitative evidence. The international journal of behavioral nutrition and physical activity, 18(151), 1-20. https://doi.org/10.1186/s12966-021-01221-9
 Het kan helpen om leerkrachten te trainen en ondersteunen, en voor voldoende middelen te zorgen. 

Beweegtussendoortjes of energizers  

Beweegtussendoortjes of energizers zijn juist beweegmomenten zonder koppeling met vakinhoud(Masini et al., 2020). Masini, A., Marini, S., Gori, D., Leoni, E., Rochira, A., & Dallolio, L. (2020). Evaluation of school-based interventions of active breaks in primary schools: A systematic review and meta-analysis*. Journal of science and medicine in sport*, 23(4), 377-384. https://doi.org/10.1016/j.jsams.2019.10.008
 Bijvoorbeeld als leerlingen een dansje nadoen via een filmpje of Just Dance. Leerkrachten ervaren dat het gedrag in de klas verbetert na tien minuten matig intensief bewegen of vijf minuten hoog intensief bewegen(Daly-Smith et al., 2018). Daly-Smith, A. J., Zwolinsky, S., McKenna, J., Tomporowski, P. D., Defeyter, M. A., & Manley, A. (2018). Systematic review of acute physically active learning and classroom movement breaks on children's physical activity, cognition, academic performance and classroom behaviour: Understanding critical design features. BMJ open sport & exercise medicine, 4(1), Article e00034. https://doi.org/10.1136/bmjsem-2018-000341

Actieve pauze 

Een actieve pauze betekent dat je bijvoorbeeld tijdens het buitenspelen activiteiten organiseert of een pauzesport invoert. Aanpassingen in de schoolomgeving en organisatie, zoals speelpleinmarkeringen, sport- en spelmateriaal, gestructureerde beweegprogramma’s en langere of frequentere pauzemomenten zijn effectief om beweging tijdens de pauze te stimuleren (Zhu et al., 2025). Zhu, K., Yin, X., Liu, Y., Qin, G., Jia, J., Xie, Z., & Liu, Y. (2025). Correlates of physical activity and sedentary behavior in children and adolescents during school recess: A systematic review and meta-analysis. BMC Public Health, 25(2662), 1-12. https://doi.org/10.1186/s12889-025-23948-x
 Effectieve en actieve begeleiding is hierbij belangrijk (Pulido Sanchez & Iglesias Gallego, 2021). Pulido Sanchez, S., & Iglesias Gallego, D. (2021). Evidence-based overview of accelerometer-measured physical activity during school recess: An updated systematic review. International journal of environmental research and public health, 18(2), Article 578. https://doi.org/10.3390/ijerph18020578
  Dit kunnen leerkrachten, externe professionals of bijvoorbeeld (bovenbouw)leerlingen zijn. 

Actieve mobiliteit  

Onder actieve mobiliteit verstaan we dat je je van en naar school verplaatst op een actieve manier: door te lopen, fietsen of steppen. Dit zorgt voor directe gezondheidsvoordelen, maar regelmatig bewegen op jonge leeftijd versterkt ook belangrijke vaardigheden en legt de basis voor een leven lang gezond bewegen(Bailey et al., 2023; Bailey, R. P., Vašíčková, J., Payne, R., Raya Demidoff, A., & Scheuer, C. (2023). Active transport to school and health-enhancing physical activity: A rapid review of European evidence. Cities & Health, 7(5), 875-887. https://doi.org/10.1080/23748834.2023.2213428
 Hulteen et al., 2018). Hulteen, R. M., Morgan, P. J., Barnett, L. M., Stodden, D. F., & Lubans, D. R. (2018). Development of foundational movement skills: A conceptual model for physical activity across the lifespan. Sports medicine, 48(7), 1533–1540. https://doi.org/10.1007/s40279-018-0892-6
 Iets meer dan de helft van de leerlingen in Nederland gaat altijd fietsend of lopend naar school (Wilderink et al., 2026). Wilderink, L., Derikx, D., Vrieswijk, S., Westerbroek, M., Singh (2026). Fiets je mee?: inzicht in fietsen naar de basisschool en welke factoren hiermee samenhangen. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/28898/fiets-je-mee/
 Eén op de zes leerlingen gaat altijd op een passieve manier naar school: met de auto, achterop de fiets of in de bakfiets.  

Driekwart van de basisscholen in Nederland stimuleert actieve mobiliteit naar school (Derikx et al., 2026). Derikx, Popken & Singh (2026). Bewegingsonderwijs en beweging in het primair onderwijs 2024/2025: 3-meting. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/28862/bewegingsonderwijs-en-beweging-in-het-primair-onderwijs-2024-2025-3-meting/
 Je kunt ouders en leerlingen aansporen om lopend of fietsend naar school te komen door eenvoudige initiatieven. Denk aan voldoende fietsrekken, themaweken en fietsenlessen aan de jongste leerlingen (Derikx et al., 2026). Derikx, Popken & Singh (2026). Bewegingsonderwijs en beweging in het primair onderwijs 2024/2025: 3-meting. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/28862/bewegingsonderwijs-en-beweging-in-het-primair-onderwijs-2024-2025-3-meting/
 Ook verkeersmaatregelen, aanpassingen van de straat en een oversteekhulp kunnen helpen. 

Naschools sport- en beweegaanbod 

Ruim de helft van de scholen heeft een naschools beweegaanbod (Derikx et al., 2026). Derikx, Popken & Singh (2026). Bewegingsonderwijs en beweging in het primair onderwijs 2024/2025: 3-meting. Mulier Instituut. https://www.mulierinstituut.nl/publicaties/28862/bewegingsonderwijs-en-beweging-in-het-primair-onderwijs-2024-2025-3-meting/
 De school kan zelf naschoolse sportieve activiteiten organiseren of bijvoorbeeld een sportvereniging hiervoor vragen. Door dit aanbod krijgen meer kinderen de kans om verschillende sporten uit te proberen. Daarnaast kan de school een belangrijke rol spelen in de toeleiding naar sportverenigingen. Hierdoor blijven kinderen meer en langduriger fysiek actief. Deelname is vaak gratis, wat de activiteiten laagdrempelig en toegankelijk maakt voor iedereen.  

Scholen kunnen beweging structureel organiseren in de schooldag door dit integraal te benaderen en breed te verankeren binnen de vier componenten van het CAS framework.