Effectief onderwijs voor alle studenten

Als onderwijsvorm zijn hoorcolleges een (kosten)effectieve manier om grote groepen studenten belangrijke conceptuele en systematische kennis te laten vergaren. Maar in hoeverre studenten met en zonder functiebeperking (zoals neurodiversiteit) zich de behandelde leerstof eigen maken, wordt vooral bepaald door de toegankelijkheid van de leeromgeving. Dit blijkt uit het model van Universal Design of Instruction (UDI).  

Een gesignaleerd probleem is bijvoorbeeld dat studenten zich niet altijd gezien voelen. Vaak durven zij hun onderwijsbehoeften niet aan te kaarten bij hun docent. Docenten geven aan dat zij toegankelijk onderwijs belangrijk vinden, maar zij weten niet altijd precies hoe ze daar invulling aan kunnen geven.   

Hulpmiddelen voor betere toegankelijkheid hoorcolleges 

Het project Effectief onderwijs voor alle studenten is gericht op drie onderdelen:  

1. In kaart brengen hoe studenten de toegankelijkheid van hoorcolleges ervaren en in hoeverre sense of belonging, ervaren leeropbrengsten en een eventuele functiebeperking in die onderwijssetting een rol spelen;
2. Een online professionaliseringsmodule ontwikkelen waarmee docenten hun hoorcolleges direct toegankelijker kunnen maken;
3. Een feedbackformulier ontwerpen voor studenten (anoniem en formatief), waarmee docenten hun hoorcolleges beter kunnen afstemmen op neurodivergente studenten.

Toegankelijkheid in kaart gebracht en feedbackformulier ontwikkeld 

Op basis van het UDI-model en bestaande meetinstrumenten over inclusief onderwijs zijn vijftien specifieke items geformuleerd die de ervaren toegankelijkheid van hoorcolleges in kaart brengen. Studenten hebben aangegeven wat zij het liefst veranderd zouden zien. Ook zijn items ontwikkeld om hun ervaren sense of belonging en leeropbrengsten van het hoorcollege te meten. 

Er bleek geen korte studentenvragenlijst te bestaan om de toegankelijkheid hoorcolleges in kaart te brengen. Het ontwikkelde feedbackformulier is specifiek gericht op lestechnieken die een docent relatief eenvoudig kan inzetten om een hoorcollege toegankelijker te maken. Door tussentijds feedback te verzamelen over de ervaring van studenten krijgen docenten meer zicht op de ervaringen van studenten in hun collegezaal en kunnen ze gemakkelijker verbeteringen aanbrengen.  

Module voor docenten om hoorcolleges te verbeteren 

Om docenten die hun colleges toegankelijker willen maken te ondersteunen is uitgebreid literatuuronderzoek gedaan naar een module die is gebouwd in Articulate Rise. Collega’s die ervaring met dit programma hadden, zijn betrokken bij de opbouw en vormgeving. Focusgroepen met neurodiverse studenten hebben geholpen om hun perspectief erbij te betrekken.  

Literatuur over de effectiviteit van lestechnieken voor diverse groepen studenten bleek echter beperkt. Een andere uitdaging was om de lestechnieken concreet en bondig weer te geven en de module zo laagdrempelig in te richten dat docenten zelf kunnen bepalen wat ze (opnieuw) willen volgen. De indeling van de module is zo gestructureerd dat docenten snel kunnen vinden wat ze willen weten. Niet alleen om eenmalig te doorlopen, maar ook om met de gerichte feedback van studenten hun colleges (nog) toegankelijker te maken. 

Evaluatie: grotere toegankelijkheid zorgt voor meer leeropbrengst 

Uit een vragenlijstonderzoek naar de kwaliteit van het studenten-feedbackformulier is gebleken dat de items over ervaren toegankelijkheid een betrouwbare totaalscore opleverden. Naarmate studenten een college als toegankelijk ervaren, gaven zij aan meer te hebben geleerd.  

Sense of belonging blijkt nauwelijks samen te hangen met ervaren toegankelijkheid en leeropbrengsten. Daarnaast vinden studenten die de stof in hun moedertaal kregen uitgelegd, een college meer toegankelijk dan anderstalige studenten. Studenten met een functiebeperking vinden hoorcolleges minder toegankelijk en voelen minder sense of belonging dan studenten zonder functiebeperking. Alle geëvalueerde colleges blijken laag te scoren op het aspect ‘motiveren’. Dat is een opvallende uitkomst. Studenten denken dat het kan helpen als docenten hen meer activeren tijdens het college en om vaker tussentijdse samenvattingen te geven van kernpunten. 

Professionaliseringsmodule Toegankelijker onderwijs in drie stappen 

Uit onderzoek blijkt dat docenten training nodig hebben om de toegankelijkheid van hun hoorcolleges te verbeteren. Daarvoor is de online professionaliseringsmodule Toegankelijker onderwijs in drie stappen ontwikkeld. Deze bestaat uit de volgende onderdelen:  

1. Structuur & Samenvatten: de volgorde van de collegestof bepalen;
2. Motiveren: de aandacht en betrokkenheid van studenten vasthouden;
3. Kernachtig: alleen noodzakelijke informatie presenteren. 

Elk onderdeel bevat tips en voorbeelden die docenten direct kunnen toepassen om hun colleges te verbeteren.  

Voortdurend gebruik van de module om hoorcolleges te verbeteren 

Docenten kunnen de module zelfstandig doorlopen, liefst voorafgaand aan een collegereeks. Ook daarna is het goed om (delen van) de module opnieuw te raadplegen, bijvoorbeeld na feedback van studenten.  

Aan het einde van de module kunnen docenten een toegankelijkheidschecklist downloaden en het studentenfeedbackformulier dat de ervaren toegankelijkheid in kaart brengt. Een tussentijds feedbackmoment levert drie deelaspecten op, waarmee docenten de toegankelijkheid van hun volgende college(s) kunnen verhogen. Voor elk deelaspect biedt de module concrete verbetertips aan. 

Relevante publicaties  

• Castro-Alonso, J.C., de Koning, B.B., Fiorella, L. et al. Five Strategies for Optimizing Instructional Materials: Instructor- and Learner-Managed Cognitive Load. Educ Psychol Rev 33, 1379–1407 (2021). https://doi.org/10.1007/s10648-021-09606-9
• Davies, P. L., Schelly, C. L., & Spooner, C. L. (2013). Measuring the effectiveness of Universal Design for Learning intervention in postsecondary education. Journal of Postsecondary Education and Disability, 26(3), 195-220.Te downloaden via: EJ1026883
• DeWinstanley, P.A., & Bjork, R.A. (2002). Successful lecturing: Presenting information in ways that engage effective processing. New Directions for Teaching and Learning, 89 (Chapter 3), 19-31.  Te downloaden via: https://bjorklab.psych.ucla.edu/wp-content/uploads/sites/13/2016/07/deWinstanley_Bjork_2002.pdf
• Hultberg, P., Santandreu Calonge, D., & Safiullin Lee, A. E. (2018). Promoting Long-lasting Learning Through Instructional Design. Journal of the Scholarship of Teaching and Learning, 18(3). https://doi.org/10.14434/josotl.v18i3.23179
• Orr, A.C., & Hammig, S.B. (2009). Inclusive postsecondary strategies for teaching students with learning disabilities: A review of the literature. Learning Disability Quarterly, 32(3), 181-196. Te downloaden via https://www.jstor.org/stable/27740367  

Producten of presentaties over dit project

• Professionaliseringsmodule Toegankelijke hoorcolleges in drie stappen
• Interview over de toekenning van de Senior Comeniusfellowship