De Afstudeerzaak: preventieve aanpak tegen langstuderen
Hoger onderwijs
Veel studenten hebben moeite met afstuderen en geen contact meer met hun opleiding. Daarom werd in dit project een begeleidingsaanpak gericht op studentenwelzijn ontwikkeld en onderzocht.
Bijdrage van
Astrid Smit-Hoogendam
(Hogeschool Rotterdam) Meer informatie
Opleiding(en) en aantal studenten waarbij de innovatie is toegepast:
165 studenten van Accountancy, Finance & Control, Finance, Tax & Advice, International Business, Logistics Management, Vastgoed & Makelaardij
Ontwikkelperiode:
2019-2022
Opzet projectteam:
Vast kernteam van 5 personen en kring van begeleiders
Bestede aantal ontwikkeluren:
1680 (totaal 1 FTE aan uren)
Totale budget (inclusief eventuele aanvullende financiering uit uw instelling of overige financieringsbronnen naast het Comeniusprogramma):
EUR 403.200 (incl. Comenius Senior Fellow beurs)
Studenten vertragen tijdens laatste studiefase
De aanleiding van dit project was dat de Hogeschool Rotterdam opmerkte dat veel studenten vertraging oplopen tijdens de laatste fase van hun studie. Dit zag de hogeschool bij economische opleidingen, maar intere analyses lieten zien dat het ook bij andere opleidingen speelt.
Daarom was het doel van dit project om een aanpak te ontwikkelen waarmee de hogeschool langstuderen preventief tegen kan gaan. De aanpak heet ‘De Afstudeerzaak’. Binnen de aanpak staan positieve interventies centraal. Er wordt dus niet gekeken naar wat er is misgegaan, maar er wordt voortgebouwd op persoonlijke kwaliteiten van studenten.
De innovatie van de aanpak zit onder andere in de samenstelling van docenten. Het team bestaat uit een kleine kern van geprofessionaliseerde medewerkers aangevuld met docenten die in een re-integratietraject zitten. Er is sprake van herkenning tussen student en docent, omdat beiden ‘ervaringsdeskundigen’ zijn op het gebied van kwetsbaarheid.
Positieve psychologie als basis voor preventieve aanpak
De begeleidingsaanpak is ontwikkeld op basis van inzichten uit de positieve psychologie. Hierbij gaan opleidingen uit van de mogelijkheden van studenten. Het projectteam bouwt hiervoor voort op eerder onderzoek, zoals dat van Seligman en Csikszentmihalyi
* Seligman, M. E. P. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5-14. In dat onderzoek wordt tevens uitgegaan van kwaliteiten van studenten in plaats van deficiënties.
Daarnaast heeft het projectteam aansluiting gezocht bij het Job Demands Resources-model van Schaufeli en Taris
Schaufeli, W., & Taris, T. (2013). Het Job Demands Resources model: overzicht en kritische beschouwing. Gedrag & Organisatie, 26(2), 182-204. Dit is gedaan omdat binnen de begeleidingsaanpak de focus ligt op studenten overzicht laten krijgen over hun afstudeerproces en dat studenten structuur en structurele aandacht krijgen.
Binnen de begeleidingsaanpak zijn de activiteiten van de begeleiders erop gericht om studenten weer in beweging te krijgen. Dit houdt in dat alle acties procesgericht zijn waarbij de zelfredzaamheid en zelfsturing van studenten belangrijke uitgangspunten zijn. De begeleiders hebben hierbij geen beoordelende taak.
Re-integrerende collega’s de weg laten vinden is een uitdaging
Over het algemeen verliep het ontwikkel- en implementatieproces volgens planning. Alleen de periode met COVID-19 zorgde voor vertraging doordat het team moest switchen van offline naar online/hybride begeleiding.
Wel was een grote uitdaging om re-integrerende collega’s de weg te laten vinden naar de begeleidingsaanpak. Daarom heeft de Hogeschool Rotterdam geïnvesteerd in het opbouwen van een relatie tussen re-integratieadviseurs en opleidingen.
Aandacht voor welzijn en goede begeleiding zijn succesfactoren
Kenniscentrum Talentontwikkeling van Hogeschool Rotterdam heeft monitoronderzoek uitgevoerd om het project te evalueren. Zij zagen dat er in 2020 213 studenten in aanmerking kwamen voor de begeleidingsaanpak. Daarvan zijn er uiteindelijk 165 benaderd en gaven 94 studenten aan begeleid te willen worden.
Daarnaast kwam uit het onderzoek dat aandacht voor persoonlijk welzijn en tijd voor goede begeleiding de grootste succesfactoren zijn. Dit vonden zowel begeleiders als studenten. De aanpak steunt beide groepen om weer op gang te komen in werk of studie.
Wel werden er ook twee belemmerende factoren gevonden. Ten eerste was een belemmerende factor dat het aantal re-integrerende begeleiders niet constant was. Hierdoor kon de continuïteit van begeleiding niet gegarandeerd worden. Een oplossing hiervoor is om gepensioneerde docenten te betrekken en hen vrijwillige basis studenten te laten begeleiden. De tweede belemmering was dat de samenwerking tussen begeleiders en docenten van de opleiding niet altijd soepel verliep.
Vier aanbevelingen voor andere opleidingen
Voor opleidingen die ook langstuderen preventief tegen willen gaan, heeft het projectteam vier aanbevelingen. De eerste aanbeveling is om sterk in te zetten op monitoring. Ten tweede om aanhoudend steun en structuur te bieden aan langstudeerders tot aan hun diplomering. De derde aanbeveling is om daar op tijd mee te beginnen, zodat er sprake is van preventief optreden tegen studievertraging. Ten slotte, is de vierde aanbeveling om ervaringen met het bieden van steun en structuur aan studenten actief te delen met collega-begeleiders en management van opleidingen.
Resultaten duurzaam door fysieke plek en coachcafé
De resultaten uit dit project worden op meerdere manieren duurzaam ingezet. De Afstudeerzaak is opgenomen in de zogeheten tweedelijns ondersteuningsstructuur voor langstuderen van Hogeschool Rotterdam Business School. Inmiddels zijn meerdere opleidingen van verschillende instituten aangesloten en heeft de Afstudeerzaak een eigen plek op een van de locaties van de hogeschool.
Daarnaast worden resultaten duurzaam en breder ingezet via periodieke bijeenkomsten van het Coachcafé. Hierin vindt kennisdeling plaats over de begeleiding van langstudeerders. Coaches, begeleiders en docenten van studenten gaven aan hier behoefte aan te hebben.
Vijf meest relevante publicaties voor het project
Cohen-Schotanus, J., Visser, K., Jansen, E. & Bax, A. (2019). Studiesucces door onderwijskwaliteit. Boom Uitgevers.
Hogeschool Rotterdam. (2021). Jaarverslag Gezondheid en vitaliteit 2020.
Klatter, E. B., Visser, K., Theeuwes, S., Wassenaar, T., & van Veen, T. (2019). Grip op studiesucces: adviesrapport studiesucces.
Seligman, M. E. P. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5-14.
Schaufeli, W., & Taris, T. (2013). Het Job Demands Resources model: overzicht en kritische beschouwing. Gedrag & Organisatie, 26(2), 182-204.
* Seligman, M. E. P. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5-14.
Schaufeli, W., & Taris, T. (2013). Het Job Demands Resources model: overzicht en kritische beschouwing. Gedrag & Organisatie, 26(2), 182-204.
Prestatiedruk, keuzestress en burn-out komen veel voor bij studenten. In dit project is een training ontwikkeld waarin studenten leren hoe zij zichzelf en hun emotionele flexibiliteit kunnen...
Dit onderzoek laat zien op welke wijze hogescholen het bevorderen van studentenwelzijn aanpakken. Wat zijn hun ervaringen en welke lessen kunnen hiervan geleerd worden?
