Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Overgangen in onderwijsloopbaan
Thema

Zittenblijven en versnellen

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Ruim een kwart van de leerlingen blijft een keer zitten tijdens de schoolloopbaan, hoewel het onderwijs volgens de wet streeft naar een ‘ononderbroken ontwikkelingsproces’. Op de korte termijn heeft zittenblijven vaak een gunstige invloed op de ontwikkeling van leerlingen, maar op de langere termijn zijn die niet meer zichtbaar.

Contactpersoon voor deze pagina
Anne Luc van der Vegt
Anne Luc van der Vegt
  • Gepubliceerd:
  • Geactualiseerd:

Wat is bekend over zittenblijven en versnellen?

Zittenblijven zorgt voor vertraging in de schoolloopbaan; het komt ook voor dat leerlingen juist versnellen. Het overslaan van een schooljaar lijkt een positief effect te hebben op de cognitieve ontwikkeling van (hoog)begaafde kinderen.

Het thematisch overzicht maakt duidelijk wat we weten uit onderzoek over de effecten van zittenblijven en versnellen in het primair en voortgezet onderwijs op leerprestaties en sociaal-emotionele ontwikkeling. Je vindt hier een samenvatting van diverse onderzoeken die ingaan op (maatregelen tegen) verlengd kleuteren; verklaringen en alternatieven voor zittenblijven; en de gevolgen van het overslaan van een schooljaar voor (hoog)begaafde leerlingen.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    Zittenblijven en versnellen

      po vo
    Ruim een kwart van de leerlingen blijft een keer zitten tijdens de schoolloopbaan, hoewel het onderwijs volgens de wet streeft naar een ‘ononderbroken ontwikkelingsproces’. Op de korte termijn heeft…

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met bruikbare bronnen rondom zittenblijven of versnellen? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

  • Wij-leren.nl

    Handvat

    Doubleren of doorstromen; wat is zinvol in het primair onderwijs?

    po vo
    Wat is zittenblijven, wat zijn de effecten op leerlingen, hoe kan de school zittenblijven voorkomen?
    Lees verder bij wij-leren.nl

  • SLO

    Handvat

    Versnellen doe je zo

    po vo
    Tips om vast te stellen wat leerlingen al beheersen, hoe je kunt versnellen en wat dat betekent voor toetsen en examinering.
    Lees verder bij SLO

  • Malmberg

    Handvat

    Zittenblijven: wat zijn de alternatieven?

    po vo
    Zittenblijven heeft vaak niet het gewenste resultaat. In dit artikel worden enkele alternatieven besproken, om zittenblijven te voorkomen.
    Lees verder bij Onderwijs van Morgen

Voorbeelden uit de praktijk

Waar kun je op letten als je overweegt een leerling te laten zittenblijven of te laten versnellen? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Aan de slag om zittenblijven tegen te gaan

    vo
    Zittenblijven: meestal demotiverend voor leerlingen en niet bevorderend voor een succesvolle schoolloopbaan. Deze handreiking zit vol met voorbeelden en praktische tips.
    Download van VO-raad

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Geactualiseerd: 10 april 2024

Leerlingen die relatief de jongsten zijn in de klas ondervinden ingrijpende nadelen van hun geboortemaand. Zo scoren jongere leerlingen slechter op cognitief, motorisch en emotioneel gebied. Vergeleken met hun oudere klasgenoten hebben ze een grotere kans om te blijven zitten en terecht te komen op de laagste niveaus van het voortgezet onderwijs. Ook maken ze minder kans om naar de universiteit te gaan.

Lees meer

Basisschoolleerlingen die een groep overslaan hebben een leervoorsprong, maar kunnen in hun nieuwe groep – met oudere klasgenoten – een relatieve achterstand hebben. Afhankelijk van het gemak waarmee versnelde leerlingen leerstof of vaardigheden leren, hun intelligentie en de pedagogisch-didactische begeleiding door school, kunnen zij deze relatieve achterstand inlopen gedurende de basisschoolperiode. De mate waarin versnelde leerlingen relatief achterlopen ten opzichte van hun nieuwe klasgenoten en in hoeverre ze dat inhalen binnen het basisonderwijs, is niet uit onderzoek bekend.

Lees meer

Geactualiseerd: augustus 2024

Er is geen bewijs dat overgangsnormen strikt toepassen een positieve invloed heeft op de schoolloopbaan van leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden  Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreidere handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

  • Tijdschrift voor Orthopedagogiek

    Verdiepende bron

    Zittenblijven in Nederland: Een probleem?

    po
    In hoeverre is zittenblijven een probleem? Deze vraag wordt beantwoord door een studie naar de omvang en achtergronden van zittenblijven vanuit internationaal perspectief. Ook worden suggesties…
    Download van ResearchGate

  • Pedagogische Studiën

    Verdiepende bron

    Effecten van zittenblijven in het basis- en secundair onderwijs in kaart gebracht.

    po vo
    In dit artikel geven onderzoekers een gestructureerd overzicht van 37 studies naar effecten van zittenblijven op de schoolse prestaties, het psychosociaal functioneren, de verdere schoolloopbaan en…
    Download van Pedagogische studiën

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven