Thema

Verdiepen van leesbegrip

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Wanneer leerlingen een tekst niet, onvoldoende of verkeerd begrijpen ontstaat een probleem, omdat ze dan niet kunnen leren van de tekst. Dat heeft grote gevolgen voor de schoolloopbaan en het maatschappelijk functioneren.

Contactpersoon voor deze pagina
Desirée de Langen
Desirée de Langen
  • Gepubliceerd:

Wat is bekend over verdiepen en vergroten van begrip?

Leerlingen kunnen sterk verschillen in wat ze begrijpen bij het lezen van een tekst door hun achtergrondkennis, woordenschat en toepassing van leesstrategieën. Wat kun je als leraar doen om te sturen op leesbegrip van leerlingen, waardoor deze kunnen leren van teksten?

Begrijpend-leesonderwijs moet gericht zijn op het functioneel, betekenisvol en doelgericht ontwikkelen van kennis. Starten vanuit de intrinsieke motivatie van de leerlingen om een concreet doel te bereiken, vormt het centrale uitgangspunt van het onderwijs in begrijpend lezen. Dus welke onderwerpen doen ertoe voor jouw leerlingen? Wat willen ze daar nog meer over te weten komen?

Hoe diep een leerling een tekst uiteindelijk begrijpt, hangt af van de achtergrondkennis en van de kwaliteit van de verbanden die een leerling heeft gelegd. Dit vraagt om langdurig lezen over eenzelfde onderwerp om voldoende achtergrondkennis en woordenschat op te bouwen.

Wanneer leerlingen zich actief moeten inspannen om een tekst te begrijpen doen ze een beroep op hogere orde denkvaardigheden (zoals integreren, evalueren en interpreteren). Hiervoor hebben zij expliciete instructie en begeleiding van de leraar nodig, bijvoorbeeld bij het toepassen van strategieën en het schrijven over een tekst.

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    Vergroten en verdiepen van leesbegrip

      po vo
    Leerlingen kunnen bij het lezen sterk verschillen in wat ze begrijpen van een tekst. Ook bij dezelfde leerling kan begrip sterk verschillen, afhankelijk van de inhoud van een tekst.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met verdiepen van leesbegrip? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met verdiepen van leesbegrip? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Een kenniscurriculum vanuit hoge verwachtingen

    po
    Basisschool Het Mozaïek in Arnhem zet volop in op kennisoverdracht om de kansen van alle kinderen te vergroten. Waarom is dat belangrijk? Hoe heeft Het Mozaïek dat aangepakt? En wat levert het op?
    Lees verder

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Meer dan tachtig procent van de leraren gebruikt een formele methode voor het leesonderwijs. Er lijken weinig verschillen te zitten tussen de leeropbrengsten van de verschillende methodes voor leesvaardigheid. Onderzoek naar wat een leesmethode nou juist zo effectief maakt, is er nauwelijks. Belangrijk voor goede leesresultaten is in ieder geval dat leraren zelf nadenken over de doelen van het leesonderwijs en dat zij een leesmethode doelgericht inzetten.

Lees meer

Om getalenteerde lezers uit te dagen en te stimuleren in hun leesontwikkeling is een op maat gemaakt, uitdagend leesprogramma nodig. Die lezers hebben behoefte aan materialen waarmee ze hun vaardigheden voor leesbegrip kunnen verdiepen en een variëteit aan teksten van verschillende genres leren waarderen. Verder hebben ze baat bij ontwikkeling en aanmoediging voor kritisch lezen en creatief lezen. Het op hun niveau bevorderen van leesmotivatie en –plezier verdient aparte aandacht. De leerkracht speelt in dat alles een belangrijke rol.

Lees meer

Het herhaald lezen van een informatieve of verhalende tekst bevordert het vloeiend lezen van leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs. Eenzelfde tekst meerdere keren lezen is ook gunstig voor begrip van de tekst, zij het in mindere mate. Herhaald lezen werkt het beste wanneer leerlingen de tekst drie- of viermaal hardop voorlezen aan een volwassene, als ze vooraf aanwijzingen krijgen en tijdens het lezen corrigerende feedback ontvangen. Het maakt niet uit of leraren herhaald lezen als losse interventie inzetten, in combinatie met andere leesinterventies of als onderdeel van een breder programma.

Lees meer

Bij begrijpend lezen is er veel aandacht voor leesstrategieën. Leesstrategieën aanleren heeft vaak positieve effecten op het tekstbegrip van leerlingen in de basisschoolleeftijd. Maar deze positieve effecten zijn in de meeste gevallen aangetoond met methode gebonden toetsen en niet altijd aantoonbaar bij gestandaardiseerde toetsen. Om leesstrategieën aan te leren wordt vaak ‘modeling’ ingezet. Bij 'modeling' doet de leraar de taak of leesstrategie voor als onderdeel van de leesdidactiek. Onderzoek in het voortgezet onderwijs laat zien dat deze aanpak een positieve invloed heeft op het tekstbegrip van leerlingen. 

Lees meer

Om een samenhangend beeld te vormen van een tekst leggen leerlingen verbanden binnen de tekst, en tussen de tekst en hun achtergrondkennis. Leerkrachten kunnen leerlingen hierin stimuleren door het stellen van inhoudsgerichte vragen tijdens of na het lezen. Uit onderzoek is niet duidelijk of leerlingen de tekst wel of niet eerst in zijn geheel moeten lezen. Wel is het effectief om leerlingen samen, in de vorm van rolwisselend lezen, de teksten en bijbehorende vragen te laten behandelen.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden  Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen. 

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven.