Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Taal in andere contexten
Thema

Taal en lezen in het speciaal onderwijs

  • (Voortgezet) speciaal onderwijs
  • Primair onderwijs

Taal- en leesvaardigheid zijn ook in het speciaal onderwijs bepalend voor schoolsucces. Wat is er nodig om leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften te begeleiden op hun pad naar succesvolle communicatie en geletterdheid?

Contactpersoon voor deze pagina
Anne Luc van der Vegt
Anne Luc van der Vegt
  • Gepubliceerd:

Wat is bekend over taal- en leesonderwijs in het so?

De groep van leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften (SEN: Special Educational Needs) is divers. Voor een deel van de leerlingen met SEN kan het lastig zijn om taal en lezen te leren. Vaak zijn er geen pasklare leermiddelen voorhanden en vergt het geven van instructie meer tijd en inzet.

Leraren en andere professionals in het speciaal onderwijs kunnen hun taal- en leesonderwijs aanpassen voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften op verschillende niveaus:

  • hoge, realistische verwachtingen die voortkomen uit de gedachte dat álle leerlingen vooruitgang kunnen boeken;
  • aandacht voor alle taaldomeinen met aandacht voor mondelinge en schriftelijke taal in een geïntegreerd aanbod;
  • inzet van bewezen effectieve aanpakken, met in het bijzonder meer herhaling, expliciete vormen van instructie, visualisaties en andere aanpassingen van het didactisch handelen en de leeromgeving;
  • sterke en zwakke vaardigheden van leerlingen in kaart brengen, het taal- en leesaanbod daarop aanpassen en vervolgens zicht houden op de ontwikkeling van leerlingen;
  • de inrichting van de klas ondersteunt het leren en de klasorganisatie is flexibel: individuele instructie en oefening wordt afgewisseld met groepsinstructie en coöperatieve werkvormen, waarbij de leerlingen in wisselende samenstellingen samenwerken;
  • onderwijs aan leerlingen met SEN is een team effort. Daarvoor zijn duidelijke afspraken over de inhoud en vorm van instructie en de taakverdeling in de ondersteuning van de leerlingen nodig.

 

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    Taal- en leesonderwijs in het speciaal onderwijs

      (v)so
    Taal- en leesvaardigheid zijn bepalend voor schoolsucces. Wat is ervoor nodig om leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften te begeleiden op hun pad naar succesvolle communicatie en geletterdheid?

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met taalonderwijs in het speciaal onderwijs? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Bekijk meer handvatten

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Veel zwakke lezers in de bovenbouw kunnen redelijk technisch lezen, maar hebben vooral problemen met het begrijpen van (meer complexe) teksten, mede als gevolg van een gebrekkige woordenschat en een lage intelligentie. In het onderwijs voor de bovenbouw moet dus nadruk liggen op tekstbegrip en niet op leessnelheid. Het is aan te raden dit onderwijs te laten aansluiten bij de belangstelling van leerlingen en te verbinden met leesteksten gericht op relevante vakinhouden. Intensieve begeleiding van kleine groepen is hierbij een belangrijke voorwaarde.

Lees meer

Leerlingen met een Autisme Spectrum Stoornis hebben vaak problemen bij begrijpend lezen. Wat die leerlingen kan helpen zijn graphic organizers, ondersteuning in verwijswoorden, vragen beantwoorden, groepswerk en directe instructie. Aangezien de populatie leerlingen met een Autisme Spectrum Stoornis zeer divers is, zijn er geen algemeen geldende uitspraken te doen over effectieve instructie en begeleiding.

Lees meer

Ook voor kinderen met een verstandelijke beperking zijn vaardigheden in technisch lezen en begrijpend luisteren essentieel voor het niveau van begrijpend lezen. Deze kinderen zijn gebaat bij veel en structureel aanbod, systematische en expliciete instructie en veelvuldige oefening in (begrijpend) lezen. Wat helpt is een onderwijsprogramma met onder andere aandacht voor expliciet modelen (voordoen), begeleide inoefening (het geleerde oefenen en toepassen met hulp van de leraar), correctieve feedback, en het bevestigen en belonen van een goed resultaat.

Lees meer

Geactualiseerd: 10 januari 2024

Leren dat recht doet aan hun behoeften en mogelijkheden, kan leerlingen met een licht verstandelijke beperking eigenaar maken van hun leerproces. De docent bekijkt samen met de leerling wat de meerwaarde van het leren voor zijn leef- en werksituatie is en welke persoonlijke doelen hij dan kan bereiken. Door coöperatief leren behalen leerlingen met een licht verstandelijke beperking zowel op sociaal als op cognitief gebied winst.

Lees meer

NT2-onderwijs aan leerlingen in het s(b)o vraagt niet per se om een andere aanpak of aangepaste doelstellingen. S(b)o leerlingen zijn net als leerlingen in het regulier onderwijs in staat om een tweede taal te verwerven, indien er randvoorwaarden zijn, zoals extra tijd en herhaling. Daarbij is het belangrijk dat leerkrachten expertise opdoen of bundelen in het aanleren van een tweede taal en kennis nemen van de culturele achtergrond van de leerling.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden   Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen. 

  • Verdiepende bron

    Leraarcompetenties voor succesvolle communicatie in het PO en SO

    po vo (v)so
    Gedragsproblemen komen vaak voort uit een probleem in de communicatie, tussen de leraar en leerlingen of tussen leerlingen onderling. Tips voor betere communicatie met enkele praktijkvoorbeelden.
    Lees verder bij Didactief

  • Verdiepende bron

    Als lezen niet vanzelf gaat

    po vo (v)so
    De ontwikkeling van leesvaardigheid is niet voor iedereen vanzelfsprekend en kan om verschillende redenen moeizaam verlopen. Het belangrijk rekening te houden met de aard van het leesprobleem.
    Download van Lezen.nl

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven