Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Pedagogisch klasklimaat
Thema

Pedagogisch klasklimaat en groepsdynamiek

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Groepsdynamiek in de klas gaat over de onderlinge relaties, sociale rollen en groepsprocessen die het leerklimaat beïnvloeden; leraren kunnen dit actief sturen via analyse en gerichte interventies.

Contactpersoon voor deze pagina
Mireille NRO
Mireille Dees
  • Gepubliceerd:
  • Geactualiseerd:

Het klasklimaat hangt direct samen met de groepsdynamiek. Daarmee bedoelen we  de communicatie en interactie binnen een groep en hoe je die als leraar kan beïnvloeden. Belangrijk zijn de context van de groep en de wederzijdse beïnvloeding.

Wat is bekend over  groepsdynamiek?

Investeren in een positief groepsklimaat vraagt om structurele aandacht voor relaties tussen leerlingen onderling en tussen leerling en leraar. De sociale dynamiek in een klas beïnvloedt het welzijn, gedrag en leerprestaties van leerlingen. Afwijzing of buitensluiting kan negatieve effecten hebben op sociaal-emotionele ontwikkeling en schoolresultaten.

Leraren hebben als onderdeel en leider van de groep invloed op groepsvorming. Door analyse-instrumenten zoals sociogrammen of observatieschema’s te gebruiken, kunnen zij interventies inzetten die pestgedrag verminderen en pro-sociaal gedrag bevorderen.

Een veilig klimaat ontstaat met duidelijke afspraken en het actief ontwikkelen van positieve sociale normen. Schoolbrede programma’s zoals KiVa, PBS of De Vreedzame School kunnen dit ondersteunen.  

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    Aan de slag met groepsdynamiek

      po vo
    Groepsdynamiek gaat over de relaties en de communicatie tussen leerlingen onderling én tussen de leraar en de leerlingen. Het verwijst naar sociale processen binnen een groep.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met het pedagogisch klasklimaat en de groepsdynamiek? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Bekijk meer handvatten

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met het pedagogisch klasklimaat en de groepsdynamiek? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

 

 

  • Gezonde school

    Praktijkvoorbeeld

    Gezonde School inspiratievoorbeeld

    po vo mbo
    Website met praktijkvoorbeelden van scholen die op een bijzondere en succesvolle manier omgaan met pesten, conflicten, positief leerklimaat en gezondheid.
    Lees verder bij gezondeschool-inspiratie.nl

  • Praktijkvoorbeeld

    Video: Leraar-leerlingrelaties in het vo

    vo
    Hoe kun je werken aan positieve relaties met leerlingen? In deze video zie je hoe leraren dat aanpakken in de onder- en bovenbouw van het voortgezet onderwijs.
    Bekijk

  • Fontys

    Praktijkvoorbeeld

    Passend leren omgaan met uitdagend gedrag: Benutten van good practices

    po
    Hoe kun je het pedagogisch klimaat in jouw klas versterken en uitdagend gedrag van leerlingen voorkomen? Binnen dit NRO-onderzoeksproject is een digitale leeromgeving ontwikkeld. 
    Lees verder bij Fontys
Bekijk meer praktijkvoorbeelden

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Van een plotselinge verandering in de sociale vaardigheden of groepsdynamiek bij tienjarigen zijn geen aanwijzingen gevonden. De processen die plaatsvinden, zijn geleidelijke voortzettingen van de ontwikkeling die kinderen vanaf hun zesde jaar doormaken. Leerkrachten kunnen verschillende strategieën inzetten om groepsdynamiek te verbeteren. Een daarvan is leerlingen met verschillende vaardigheden samen te laten werken aan opdrachten, zodat zij van elkaar kunnen leren.

Lees meer

Er is geen informatie beschikbaar over eventuele effecten van het opnieuw indelen van groepen in het basisonderwijs op het emotioneel welbevinden van leerlingen. Noch in nationaal, noch in internationaal onderzoek lijkt dit onderwerp van onderzoek te zijn geweest.

Lees meer

Leerlingen waarderen flexibele leerplekken positiever dan een traditioneel klaslokaal met rijen tafels en stoelen. Een leeromgeving met flexibel meubilair en diverse inrichtingsmogelijkheden biedt leerlingen meer bewegingsvrijheid en ruimte om te kiezen. Of door flexibele leerplekken de leerprestaties toenemen, is niet onderzocht. Positieve effecten van flexibele leerplekken zijn mede afhankelijk van de wijze waarop scholen deze inzetten en van de vaardigheid van leerkrachten om deze toe te passen in hun onderwijs.

Lees meer

Het herverdelen van zitplaatsen in de klas heeft invloed op de relaties tussen leerlingen. Zo gaan leerlingen die dichterbij elkaar geplaatst worden elkaar steeds aardiger vinden. En dat heeft een positief effect op het sociale klimaat. Om relaties binnen een klas te verbeteren, kan de leerkracht dus leerlingen een andere plaats in de klas geven. Over effecten van het herverdelen van complete groepen in het primair onderwijs is weinig bekend, hier is meer onderzoek naar nodig.

Lees meer

Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje ondersteunen docenten om hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Daarnaast dragen bepaalde interviewmethodes en vragenlijsten bij aan het reflecteren op de relatie tussen docent en leerling. Met behulp van deze tools kunnen docenten hun gedragsrepertoire vergroten.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen. 

  • Hankekorpershoek.nl

    Verdiepende bron

    Effectieve strategieën en programma's voor klassenmanagement

    po
    Op zoek naar een strategie of schoolbreed programma voor klassenmanagement? Deze handreiking geeft een overzicht van verschillende interventies op de sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling.
    Download van hankekorpershoek.nl

  • Universiteit Utrecht

    Verdiepende bron

    Effectiviteit van kansrijke programma's tegen pesten

    po
    De effectiviteit van tien kansrijke programma's tegen pesten zijn onderzocht. Bij een goede uitvoering in de praktijk is het met sommige interventies mogelijk om pesten al binnen een jaar te…
    Download van Universiteit Utrecht

  • Verdiepende bron

    Leerkracht-leerling relaties: leer- én ontwikkelingscontext

    po vo
    In zijn oratie heeft Tim Mainhard het over het belang van leerkracht - leerling relaties en waarom deze relaties essentieel zijn in het onderwijs.
    Download van Universiteit Leiden
Bekijk meer verdiepende bronnen

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Mede mogelijk gemaakt door

Terug naar boven