Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Lezen
Thema

Leesmotivatie bevorderen

  • Primair onderwijs

Aandacht voor leesmotivatie is één van de kernelementen van effectief leesonderwijs. Een belangrijk middel in het bestrijden van onderwijsachterstanden.

Contactpersoon voor deze pagina
Mireille NRO
Mireille Dees
  • Gepubliceerd:

Leesmotivatie draagt bij aan een positieve leesspiraal: gemotiveerde lezers lezen vaker, zetten door bij moeilijkheden, oefenen daardoor hun leesvaardigheid en dat zorgt weer voor meer zelfvertrouwen en motivatie.

Wat is bekend over leesmotivatie in het primair onderwijs?

  • (Lees)motivatie gaat in de kern om het onderscheid tussen intrinsieke en extrinsieke motivatie: komt de drive om te lezen van binnenuit of van buitenaf?
  • Leerkrachten kunnen de intrinsieke leesmotivatie van hun leerlingen vergroten door ruimte te geven aan autonomie, competentiegevoelens te bevorderen en verbondenheid te stimuleren. En door leerlingen te helpen focussen op hun eigen ontwikkeling en interesse aan te wakkeren.
  • Sommige leerlingen ontwikkelen leesweerstand. Dit gaat gepaard met een lagere leesvaardigheid. Eerste aanwijzingen laten zien dat leerkrachten leesweerstand kunnen verminderen door uitgebreide aandacht voor leesmotivatie te combineren met andere aspecten van goed leesonderwijs (bijvoorbeeld langer lezen rond één thema).
  • Bij de meeste leerlingen beïnvloeden leesmotivatie en leesvaardigheid elkaar wederzijds. Bij beginnende en zwakkere lezers lijkt er alleen een effect van leesvaardigheid op leesmotivatie.
  • Leesmotivatie neemt af in de bovenbouw van de basisschool, met name bij zwakkere lezers. Dat lijkt te komen doordat ze met moeilijkere teksten te maken krijgen, minder begeleiding krijgen en minder autonomie ervaren.
  • Leesmotivatieprogramma’s in het onderwijs werpen vruchten af: ze vergroten de leesmotivatie en leesvaardigheid van (zwakkere) leerlingen.
  • Naast school speelt ook het gezin een rol in de leesmotivatie. Ouder-kindprogramma’s kunnen de leescultuur in het gezin versterken.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met leesmotivatie in het primair onderwijs? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Bekijk meer handvatten

Voorbeelden uit de praktijk

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met leesmotivatie in het primair onderwijs? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Lezen en schrijven doe je samen

    po
    Een Meet & Greet over leren lezen door leerlingen in groep 3 betekenisvolle lees- en schrijfactiviteiten te laten doen in plaats van een aanvankelijke leesmethode te gebruiken.
    Bekijk

  • Praktijkvoorbeeld

    Podcast: Leesmotivatie bevorderen en onderwijskansen

    po
    Een podcast voor onderwijsprofessionals om onderwijsachterstanden aan te pakken met onderzoek als inspiratiebron. Je hoort onderzoekers, leraren en schoolleiders over hoe zij meer gelijke kansen…
    Beluister

  • Praktijkvoorbeeld

    Meet up Kennistafel Effectief Leesonderwijs

    po
    Een video met inzichten over de theorie achter effectief leesonderwijs. En het verhaal van twee scholen die delen hoe zij het leesonderwijs in de praktijk vormgeven, door o.a. dagelijks te lezen…
    Lees verder bij Platform Samen Onderzoeken
Bekijk meer voorbeelden

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Vrij lezen kan bijdragen aan de leesvaardigheid en het leesplezier van basisschoolleerlingen. Hoeveel het oplevert, hangt af van hoe leerkrachten vrij lezen inzetten en hoe zij leerlingen daarbij ondersteunen. Of een schoolbrede inzet van vrij lezen effectief is, weten we niet precies. De meeste studies kijken namelijk alleen naar vrij lezen in de klas. Wel zijn er aanwijzingen dat een gedeelde visie en een gezamenlijke aanpak door schoolleiders en leerkrachten belangrijk is voor een schoolbrede leescultuur, waarbij ook vrij lezen een plek krijgt. Zo’n leescultuur bevordert de leesvaardigheid en het leesplezier van leerlingen.

Lees meer

Leesmotivatie is een belangrijke voorspeller van leesgedrag en van leesprestaties. Op theorie gestoelde programma’s voor leesmotivatie dragen bij aan de motivatie van leerlingen en aan hun vaardigheid in begrijpend lezen. Het effectiefst zijn programma’s die nadruk leggen op redenen om te lezen, in combinatie met het bevorderen van zelfvertrouwen. Ook het wekken van persoonlijke interesse, aandacht voor de autonomie van de leerling en het stimuleren van samenwerking vergroten het plezier in lezen.

Lees meer

Een schoolbibliotheek deel je waarschijnlijk het beste in op onderwerp om leesplezier te stimuleren. Zo vinden leerlingen makkelijker boeken die hen interesseren. Je kunt leerlingen helpen om een passend boek te kiezen met informatie over het leesniveau. Maar als het leesniveau leerlingen beperkt in hun keuze, kan dit leesplezier juist verkleinen. Leesplezier kan ook groeien als je leerlingen vrijblijvend begeleidt bij het kiezen van een boek en als je als leraar het goede voorbeeld geeft met positief leesgedrag. Het helpt als de schoolbibliotheek een actieve rol heeft in de school, bijvoorbeeld met leesactiviteiten en aandacht voor lezen in de klas.

Lees meer

Veel tijd besteden aan lezen is belangrijk voor de ontwikkeling van leesvaardigheid. Door de leesmotivatie van leerlingen te verhogen, zullen zij frequenter gaan lezen. Daardoor verbetert dus tevens hun leesvaardigheid (technisch lezen en begrijpend lezen). Scholen kunnen het lezen bevorderen door onder andere een grote variatie van boeken voor alle leeftijden aan te bieden. Dit aanbod moet aantrekkelijk zijn en niet alleen fictie (jeugdliteratuur) bevatten maar ook non-fictie (informatieve teksten). Verder is het van belang een leescultuur op school te ontwikkelen, leerlingen te begeleiden bij hun keuzes en tijd in te ruimen om leerlingen die zelf gekozen boeken te laten lezen. Succesvol leesbevorderingsbeleid beperkt zich echter niet tot geïsoleerde activiteiten, maar legt een relatie met het hele basisschoolcurriculum.

Lees meer

Veel zwakke lezers in de bovenbouw kunnen redelijk technisch lezen, maar hebben vooral problemen met het begrijpen van (meer complexe) teksten, mede als gevolg van een gebrekkige woordenschat en een lage intelligentie. In het onderwijs voor de bovenbouw moet dus nadruk liggen op tekstbegrip en niet op leessnelheid. Het is aan te raden dit onderwijs te laten aansluiten bij de belangstelling van leerlingen en te verbinden met leesteksten gericht op relevante vakinhouden. Intensieve begeleiding van kleine groepen is hierbij een belangrijke voorwaarde.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden  Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

Bekijk meer verdieping

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven.