Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Curriculum en onderwijsontwerpen
Thema

Leermiddelen

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs
  • (Voortgezet) speciaal onderwijs

Welke kwaliteitscriteria zijn belangrijk bij het kiezen van leermiddelen en hoe richt je een doordacht keuzeproces in?

Contactpersoon voor deze pagina
Afbeelding van Bas van der Kris
Bas van der Kris
  • Gepubliceerd:
  • Geactualiseerd:

Wat is bekend over leermiddelen?

Uit onderzoek weten we welke criteria samenhangen met hogere leeropbrengsten. Goede leermiddelen houden rekening met de mogelijkheden van leerlingen, zoals de capaciteit van het werkgeheugen, passen effectieve strategieën toe en bieden mogelijkheden voor differentiatie en adaptiviteit. Dit overzichtsartikel helpt je inzicht te krijgen in criteria die je kunnen ondersteunen bij het kiezen van leermiddelen. 

Het proces voor het kiezen van leermiddelen kun je indelen in de volgende stappen: Het samenstellen van een keuzeteam, het in kaart brengen van de huidige situatie, het vaststellen van criteria, het verzamelen van informatie, het toetsen van leermiddelen aan de criteria en het maken van een keuze. Het vormgeven van het proces volgens deze stappen draagt bij aan het maken van een onderbouwde keuze. 

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    Leermiddelen kiezen

      po vo (v)so
    Een nieuw rekenprogramma, een educatieve app of een methode om Frans te leren: er is een uitgebreid aanbod aan leermiddelen. Maar hoe maak je hieruit een goed onderbouwde keuze?

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met leermiddelen? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met leermiddelen? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Langdurig werken met tablets kan leiden tot lichamelijke klachten. Daarnaast lijkt nabijwerk, activiteiten die gedaan worden op korte werkafstand, bijziendheid te kunnen veroorzaken. Nabijwerk kan echter ook het lezen van een boek zijn, of het maken van huiswerk. Zorgen voor afwisseling met buiten spelen is vaak het advies. Onderzoek naar de effecten van werken met tablets op de leeropbrengsten van cluster 4 leerlingen toont eerste positieve resultaten. Maar meer onderzoek is nodig om deze te bevestigen.

Lees meer

Instructievideo’s kunnen het aanleren van vaardigheden ondersteunen wanneer de leerling weinig voorkennis of ervaring heeft. Een goede instructievideo legt de vaardigheid stap voor stap uit en doet deze voor. Leren van een voorbeeld kost minder tijd en moeite dan wanneer de leerling probeert de taak uit te voeren zonder eerst een voorbeeld te bekijken. Of een voorbeeld op video effectiever is dan een live demonstratie is niet bekend. Een instructievideo lijkt even effectief als een stapsgewijs uitgeschreven handleiding.

Lees meer

Digitaal lesmateriaal biedt voordelen voor leerlingen met ADHD of ASS, omdat het structurerend is en voorspelbaar. Daardoor helpt het lesmateriaal deze kinderen om te gaan met beperkt ontwikkelde executieve functies. Bovendien heeft digitaal lesmateriaal met game-elementen een positieve invloed op de motivatie. Dat executieve functies ook verbeteren door het gebruik van digitaal lesmateriaal, is niet aangetoond. Met dat doel zijn er speciale trainingsprogramma’s ontwikkeld: Cogmed en Braingame Brian. Deze trainingen hebben voor kinderen met ADHD een positieve invloed op verschillende executieve functies, zowel op de korte als de middellange termijn. Voor kinderen met ASS is de effectiviteit niet aangetoond. Onderzoek naar de invloed van digitaal lesmateriaal op sociale competenties is niet aangetroffen.

Lees meer

Scholen voor praktijkonderwijs kunnen het beste digitale vaardigheden aanleren als onderdeel van andere onderwijsactiviteiten. Een specifiek leermiddel is daarom niet nodig. Er zijn nog geen toetsen beschikbaar waarmee scholen de ontwikkeling van de digitale geletterdheid in kaart kunnen brengen. Wel kunnen scholen daarvoor uitwerkingen van digitale geletterdheid van Kennisnet of ICILS als checklist gebruiken.

Lees meer

Het gebruik van digitale technologie lijkt een kleine positieve invloed te hebben op de leerlingprestaties. Het effect is het grootst als digitale leermiddelen een traditionele aanpak ondersteunen.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden  Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

  • Verdiepende bron

    Handleiding bij een kader voor didactische kwaliteit van leermiddelen

    po vo
    In deze handleiding lees je een toelichting op de veertien kwaliteitscriteria in het Wijze Lessen Kader voor de didactische kwaliteit van leermiddelen. Het begrip kwaliteit wordt verder uitgediept.
    Download van Thomas More Hogeschool

  • Verdiepende bron

    Het keuzeproces bij het kiezen van passende leermiddelen

    po vo
    Het CLU voerde een onderzoek uit naar de behoeften van scholen bij het kiezen van leermiddelen. In dit eerste deelrapport lees je inzichten over de manier waarop scholen het keuzeproces doorlopen.
    Download van CLU

  • Verdiepende bron

    De behoeften van scholen bij het kiezen van leermiddelen

    po vo
    Het CLU voerde een onderzoek uit naar de behoeften van scholen bij het kiezen van leermiddelen. In dit tweede deelrapport lees je over de vragen die scholen hebben over het kiezen van leermiddelen.
    Download van CLU

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven