Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Digitale geletterdheid
Thema

Digitale geletterdheid: mediawijsheid

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Mediawijze kinderen en jongeren kunnen als actieve en kritische burgers een bijdrage leveren aan, en invloed uitoefenen op de gedigitaliseerde samenleving.

Contactpersoon voor deze pagina
Mireille NRO
Mireille Dees
  • Gepubliceerd:

Wat is bekend over mediawijsheid als onderdeel van digitale geletterdheid?

Onder ‘mediawijsheid’ verstaan we de kennis, vaardigheden en houdingen die nodig zijn om veilig en betrokken deel te nemen aan de digitale samenleving. We onderscheiden drie domeinen waarin mediawijsheid van belang is:

  • Meningsvorming en gedragsbeïnvloeding: Kinderen en jongeren worden continu blootgesteld aan online informatie die hun denken en gedrag beïnvloedt. Als leraar kun je ze kritisch leren omgaan met de informatie die ze dagelijks tot zich nemen. Zo bereid je ze voor op hun rol als burger en consument in de democratische samenleving.
  • Veiligheid en privacy: Het online delen van informatie brengt risico’s met zich mee. Hoe zorg je dat persoonlijke gegevens van leerlingen veilig zijn? De leraar kan leerlingen helpen privacy-bewust te worden en bijdragen aan online veilig gedrag. Dit kan door trainingen voor veilig internetten, het leren herkennen van online oplichting en leren omgaan met privacy.
  • Welzijn en identiteit: Ervaringen van kinderen en jongeren in de online-wereld, bijvoorbeeld via sociale media of gamen, hebben invloed op hun welzijn, lichamelijke- en mentale ontwikkeling en identiteitsvorming. Er is lesmateriaal ontwikkeld om leerlingen online weerbaar te maken en hen te helpen bij een gezonde omgang met online media.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met mediawijsheid? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Bekijk meer handvatten

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met  mediawijsheid? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Hoe mediawijs ben je zelf?

    po vo
    Neem een kijkje in de klas van twee leraren. Zij vertellen hoe ze hun leerlingen leren om te gaan met de digitale wereld.
    Lees verder bij Leraar24

  • Praktijkvoorbeeld

    Kritisch kijken naar beeld: deze lessen trainen leerlingen daarin

    po vo
    Kijk mee in een klas waar leerlingen beeld(materiaal) kritisch leren beoordelen. Ze staan stil bij de betrouwbaarheid, waarde en totstandkoming van beeld.
    Lees verder bij Leraar24

  • Praktijkvoorbeeld

    Hoe betrek je ouders bij mediawijsheid?

    vo
    Een middelbare school uit Vianen organiseert een ouderavond over mediawijsheid. Lees hoe zij ouders betrekken bij het thema.
    Lees verder bij Gezonde School
Bekijk meer praktijkvoorbeelden

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Geactualiseerd: 19 augustus 2019

Cyberpesten en andere vormen van digitaal ongewenst gedrag kunnen aangrijpende ervaringen zijn voor kinderen in het primair en voortgezet onderwijs. Hoeveel kinderen er precies mee te maken hebben, is niet bekend. Bij cyberpesten lijkt het tussen 15-25% te liggen, maar sommige onderzoeken komen uit op veel hogere of lagere percentages. Digitale vormen van ongewenst seksueel gedrag, waaronder ‘grooming’, lijken vaker voor te komen: 20-66%. Uit onderzoek naar getoetste interventies leiden we af dat voorlichting, bewustwording, afspraken en onderlinge openheid belangrijke onderdelen van een succesvolle aanpak zijn. Daarnaast lijkt inzetten op empathie in verschillende programma’s effectief te werken. Monitoring van digitaal ongewenst gedrag is nog in ontwikkeling en effectonderzoek hiernaar moet nog op gang komen.

Lees meer

Scholen voor praktijkonderwijs kunnen het beste digitale vaardigheden aanleren als onderdeel van andere onderwijsactiviteiten. Een specifiek leermiddel is daarom niet nodig. Er zijn nog geen toetsen beschikbaar waarmee scholen de ontwikkeling van de digitale geletterdheid in kaart kunnen brengen. Wel kunnen scholen daarvoor uitwerkingen van digitale geletterdheid van Kennisnet of ICILS als checklist gebruiken.

Lees meer

De relatie tussen mediagebruik door kinderen thuis en executieve functies is niet eenduidig, maar er zijn wel aanwijzingen dat veelvuldig en vroegtijdig mediagebruik ten koste gaat van aandacht en concentratie. Het grootste probleem lijkt het niet-interactieve karakter van veel mediagebruik. Dat is ongunstig voor de hersenontwikkeling en daarmee voor de ontwikkeling van executieve functies. Interactief gebruik van digitale media kan deze negatieve gevolgen tegengaan.

Lees meer

Op steeds meer scholen hebben leerlingen een tablet of laptop ter beschikking als hulpmiddel bij het leren. Maar leerlingen zoeken ook afleiding. Vooral bij vrij gebruik van mobiele apparaten gaan ze naar sociale media en sites voor persoonlijke doelen. Lessen waar de docent de technologie gestructureerd inzet, lijken minder bevattelijk voor afleiding. De leerlingen gebruiken de laptop of tablet tijdens de les dan iets vaker voor leertaken.

Lees meer

Vrij gebruik van smartphones, tablets en laptops tijdens de lessen heeft een negatief effect op leerprestaties. Waarschijnlijk is de aandacht die sociale media en berichtenverkeer opeisen daarvan de belangrijkste oorzaak. Leerlingen in het voortgezet onderwijs en mbo-studenten worden te veel afgeleid en kunnen zich niet concentreren op de leertaak. Er zijn aanwijzingen dat vooral lager presterende leerlingen deze negatieve effecten ondervinden. Een verbod op het bezit van smartphones op school kan de concentratie bij leerlingen tijdens de les verbeteren en daarmee hun leerprestaties.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

  • Verdiepende bron

    DigComp 2.2

    po vo
    Bekijk het Europese raamwerk voor digitale geletterdheid. Welke competenties zijn van belang voor het leren, leven en werken in een digitale samenleving?
    Download van Ixperium

  • Verdiepende bron

    Complotdenkende jongeren: hoe daarmee om te gaan als jeugdprofessional

    po vo
    Complotdenken is van alle tijden. In dit artikel meer informatie en handvatten voor leraren om in gesprek te gaan met deze leerlingen.
    Lees verder bij Expertise-unit Sociale Stabiliteit

  • Verdiepende bron

    MNX23: Een blik op de toekomst

    po vo
    Verslag van bijeenkomst Netwerk Mediawijsheid. Lees meer over de inspirerende sessies van onder andere Renee Hobbs.
    Lees verder bij Netwerk Mediawijsheid
Bekijk meer verdiepende bronnen

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven