Verslag: Toegankelijkheid van het hoger onderwijs

Elke spreker maakte voorafgaand aan het symposium een essay en bijbehorende kennisclip. Deze vormden het startpunt van de discussie. Hieronder staat een korte samenvatting per spreker. 

Louise Elffers belicht in haar bijdrage drie aspecten van het toegankelijkheidsvraagstuk. Ten eerste geeft zij aan dat formele criteria die op papier meritocratisch lijken, soms onbedoeld toch niet-meritocratisch uitpakken. Dit leidt tot haar tweede punt: dat naast formele criteria er vaak niet-formele obstakels zijn. Deze zijn vaak impliciet en daardoor lastig te achterhalen. Het is belangrijk om met (aankomende) studenten in gesprek te gaan om te leren welke obstakels zij ondervinden. Ten slotte geeft ze aan dat het probleem van toegankelijkheid van het hoger onderwijs al (ruim) vóór de poorten van hoger onderwijsinstellingen speelt. Tijdens de hele schoolloopbaan kan er een wisselwerking en opeenstapeling voorkomen van verschillende obstakels. Die obstakels kunnen uiteindelijk invloed hebben op de kansen van studenten om succesvol in te stromen en studeren in het hoger onderwijs.

Sebastiaan Steenman geeft aan dat selectie criteria en instrumenten alleen voor een eerlijk speelveld zorgen als die zijn afgestemd op dat wat er in de opleiding gebeurt. Dit klinkt heel eenvoudig, maar dat is in de praktijk niet altijd zo. Daardoor is het mogelijk om ongewild oneigenlijke criteria (bias) te introduceren in de selectie methoden. Dit risico is groter doordat de context en achtergrond van kandidaten mogelijk door de crisis belangrijker zijn geworden. Door de corona crisis zijn er ook belangrijke veranderingen in het onderwijs en het toetsen ontstaan. Het is belangrijk om de selectie ook hierop aan te passen. Anders is de selectie niet meer afgestemd op de realiteit van de opleiding.

Theo Bakker presenteerde de uitkomsten van het onderzoek naar studiedata van zijn team van VU Analytics. Bakker geeft aan dat zijn onderzoek naar de impact van corona op VU studenten twee belangrijke inzichten heeft opgeleverd. Ten eerste zijn er meer studenten ingestroomd dan anders. Doordat er geen centraal eindexamen was, haalden veel meer vwo’ers hun eindexamen. Daarnaast kozen minder (aankomend) studenten voor een tussenjaar. Ten tweede tonen zijn data dat er minder studievertraging werd opgelopen dan verwacht. Dit dankzij extra tentamens en vervangende opdrachten. De uitzondering hierop zijn studies met praktijkonderwijs zoals Geneeskunde en Tandheelkunde. Ook hadden studenten in het laatste jaar moeite met het afronden van hun eindprojecten of eindscripties. 

Ongeschreven Regels

Tijdens de discussie ging Louise Elffers meer in op de impliciete obstakels die studenten tegen kunnen komen. Het gaat hier vooral om ongeschreven gedragsregels en omgangsvormen. Deze zijn niet altijd duidelijk voor studenten die de eerste in hun familie zijn die gaan studeren. Sommige hogescholen en universiteiten bieden daarom introductieprogramma’s aan om studenten te helpen deze impliciete regels te begrijpen. Elffers geeft wel aan dat juist deze programma’s onder druk kunnen komen te staan, omdat ontmoetingen lastiger zijn. Vanuit de chat werd aangegeven dat de Erasmus Universiteit het afgelopen jaar succesvol een online introductieprogramma gedraaid heeft.  

Eerlijke Selectie

Het is voor de toegankelijkheid van het hoger onderwijs belangrijk dat selectie eerlijk verloopt. Daar zijn verschillende methoden voor. In het buitenland neemt men soms de context van de student mee in de beoordeling van de aanvraag. Het is complex om dit goed te doen. Zowel Steenman als Elffers geven aan zij veel problemen met het gebruik van deze methode zien. Het beste blijven, volgens Steenman, instrumenten die goed aansluiten bij de studie en daarom het studentsucces goed en zonder bias kunnen voorspellen. De vraag wat studentsucces in die context betekent is een van de grote uitdagingen.

Corona en Studentsucces

Er heerst een gevoel dat de corona-crisis veel negatieve impact heeft op studenten. Maar de cijfers van meerdere instellingen zijn redelijk positief. Vanwege de corona-crisis werd het bindend studie advies (BSA) voor een jaar opgeschort. Hierdoor stroomden er meer studenten door. Ook werden er het afgelopen jaar evenveel studiepunten behaald als voorgaande jaren. De cijfers waren zelfs hoger. Elffers bracht in dat sommige studenten met een functiebeperking aangeven dat door corona de digitale toegankelijkheid van het onderwijs eindelijk is verbeterd. Deze positieve punten zeggen echter niets over hoe studenten zich (psychologisch) voelen. Ook denkt Bakker dat de opschorting van het BSA zal leiden tot meer lang-studeerders.

Geschreven door Naomi Grotenhuis (NRO)