Verslag: Community-vorming

Elke spreker maakte voorafgaand aan het symposium een essay en bijbehorende kennisclip. Deze vormden het startpunt van de discussie. Dit verslag is vooral gebaseerd op de discussies tijdens de sessie en sluit af met enkele praktische tips.

Sociale Functie van Onderwijs

Uit het onderzoek van Rutger Kappe blijkt dat vooral formele academische integratie het meest van belang is voor een gevoel van verbondenheid. Terwijl studenten juist deze vorm van integratie het minst ervaren. Dit kwam verder onder druk door corona. Bij online onderwijs ligt de nadruk sterk op de kwalificerende functie (onderwijs en toetsing) van onderwijs. Dit ging ten koste van de socialiserende functie van onderwijs. In het eerste jaar – eerste 100 dagen – is het ondersteunen van community vorming extra belangrijk. Kappe’s belangrijkste aanbeveling is om de socialiserende functie van onderwijs voorop te stellen. Daarbij moeten studenten betrokken worden, omdat de behoeften op dit vlak sterk uiteen lopen.

Sense of Belonging en Zelf-regie

Jolien Dopmeijer benadrukt dat een ‘sense of belonging’, het thuisvoelen in de leeromgeving, essentieel is voor diep studeren. Daarom moet ‘sense of belonging’ ook centraal staan bij het ontwerp van een (blended) leeromgeving. De corona maatregelen hebben een negatieve impact op veel studenten. De pandemie geeft studenten meer vrijheid, maar studenten zijn niet altijd zelfstandig genoeg dit te benutten. Jong volwassen zijn nog volop bezig om hun autonomie te ontwikkelen. Daarom is het erg belangrijk om de zelfregie over het leerproces van de studenten te ondersteunen.

Ontwikkel een Visie

Toen de corona crisis uitbrak heeft Marca Wolfensberger de kans gegrepen om onderzoek te doen naar de rol van docenten. Zij hadden een cruciale rol in het inzetten van de benodigde veranderingen als gevolg van de lockdown. Doordat veel docenten weinig bekend waren met online onderwijs, vergde de omschakeling een hoge mate van flexibiliteit en inventiviteit. In combinatie met minder sociale interactie met studenten, schoot hierdoor de werkdruk omhoog. Om het gevoel van verbondenheid terug te krijgen moet community vorming centraal staan. Wolfensberger stelt voor dit te waarborgen door, onder andere, een duidelijke visie te creëren en tijd te nemen voor gezamenlijke retrospectie.

Online International Classroom

Liedeke Plate brengt het perspectief van de internationale student naar voren. Het is belangrijk dat er oog is voor hun speciale positie in de corona crisis. Als zij in Nederland blijven, hebben ze een verhoogde kans op isolatie. Als zij naar hun huis in het buitenland vertrokken zijn, kunnen ze allerlei andere problemen tegenkomen. Zo kunnen ze last hebben van een groter (gevoel van) geografische, culturele en taalkundige afstand. Ook moet er rekening gehouden met praktische dingen zoals verschillende tijdzones.

De online werkomgeving brengt praktische gemakken, zoals minder reizen. Daar tegenover staat dat er meer aandacht besteed moet worden aan het vormen van verbindingen. Plate stelt voor om in internationale samenstellingen studentengroepjes te maken die als support groep dienen. Door deze groepjes regels voor zichzelf te laten maken komt een gesprek over de normen en waarden op gang. Dit vormt een basis voor verbinding in de groep.

Praktische Tips

Teun Dekker vroeg de pannelleden naar praktische tips om te helpen met community vorming online. Hieronder is een lijstje met hun suggesties:

• Faciliteer uitwisseling in de eigen instelling, bijvoorbeeld:
  • Creëer een visie waarin community vorming centraal staat.
  • Ga binnen docentteams in gesprek om een gezamenlijk plan te maken om een gevoel van verbondenheid te creëren. Dit geeft docenten ook de mogelijkheid samen op te trekken, ideeën uit te wisselen en samen te bedenken wat voor hun specifieke studenten werkt.
  • Vorm een netwerk van docenten en studenten om samen op goede ideeën te komen.
  • Vraag collega’s om eens één van jouw lessen te observeren, online gaat dat makkelijk.
• Doe een dagstart en/of dagsluiting met studenten; bij dagstart doelen voor de dag bespreken en ruimte geven voor het delen van persoonlijke gevoelens/gedachten. Neem hier genoeg tijd voor (bijv. 1 uur).
• Plan een informeel moment tussen de middag, bijvoorbeeld door samen te bewegen (als energiser)
• Stel tijdvakken in waarin studenten vragen kunnen stellen
• Probeer zowel contact in stamgroepen als tussen leerjaren te bevorderen
• Ga het gesprek aan met studenten over wat zij nodig hebben
• Begin elk college met een check-in
• Vorm (met de studenten) kleine support groepjes.

Ook werden er suggesties gedeeld door deelnemers in de chat bijvoorbeeld:

• Creëer pauzes op een dag voor bewegen/herstellen aandacht
• Neem tijd voor een informeel praatje
• Zet vooraf (15 min.) de wachtkamer van de zoom/teams open, zodat studenten met elkaar en de docent kunnen spreken.
• Neem na de les tijd om informeel met de studenten te kletsen. Dit geeft ook de mogelijkheid om vragen te stellen.
• Stimuleer het starten van informele leer-communities (op whatsapp of discord bijvoorbeeld)
• Gebruik een “buddy-systeem”
• Organiseer online en offline sociale activiteiten
• Maak samenwerkende leeropdrachten met aandacht voor co-regulatie

Geschreven door Naomi Grotenhuis (NRO)