Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Burgerschapsonderwijs
Thema

De school als oefenplaats voor burgerschap

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Als we scholen als oefenplaats voor burgerschap benaderen staat het democratisch en inclusief functioneren van de school als gemeenschap centraal.

Contactpersoon voor deze pagina
Mireille NRO
Mireille Dees
  • Gepubliceerd:

Wat is bekend over scholen als oefenplaatsen voor burgerschap?

De school kan worden gezien als een samenleving in het klein. Op school ervaren leerlingen wat het betekent om onderdeel te zijn van een groter geheel, vol verschillende mensen. Ook ervaren zij autoriteit, in de vorm van leraren en schoolleiders. Zo biedt de school leerlingen de mogelijkheid om hun lidmaatschap van een (school)gemeenschap te oefenen en te beoefenen. Daarbij staan drie thema’s centraal.

  • Het ervaren lidmaatschap van de schoolgemeenschap.
    Dit wordt ook wel beschreven als een optelsom van het gevoel van verbondenheid met de school en de kwaliteit van relaties met medeleerlingen en leraren. Inzetten op lidmaatschap van de schoolgemeenschap voor álle leerlingen lijkt dus waardevol in het kader van burgerschap.
  • Democratie oefenen en beoefenen op school.
    Ook dit hangt positief samen met het burgerschap van leerlingen. Onderzoek geeft inzicht in een breed scala aan mogelijke praktijken om het burgerschapsonderwijs binnen de school meer ‘doorleefd’ te maken. Over de impact van een schoolbrede aanpak van burgerschap is relatief weinig bekend.
  • De mate waarin de oefenplaats inclusief is.
    Niet alle leerlingen ervaren dezelfde burgerschapskansen. Dit wordt de ‘burgerschapskansenkloof’ genoemd. Daarbij hebben leerlingen uit gemarginaliseerde groepen in de samenleving minder burgerschapservaringen dan hun leeftijdsgenoten uit dominante groepen. Om deze kloof aan te pakken biedt een focus op kansengelijkheid en een meer inclusieve schoolgemeenschap een goed startpunt.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    De school als oefenplaats voor burgerschap

      po vo
    Burgerschap gaat in essentie over de manier waarop je onderdeel bent van een groter geheel: van een gemeenschap. In de context van burgerschapsonderwijs kan de school worden gezien als oefenplaats.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag om jouw school een oefenplaats voor burgerschap te maken? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat om jouw school een oefenplaats voor burgerschap te maken? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Burgerschap elke dag in de praktijk

    po
    Bekijk de schoolbrede burgerschapsaanpak van De Marcusschool in Utrecht aan de hand van de methode 'De Vreedzame School'.
    Lees verder bij Leraar24

  • Praktijkvoorbeeld

    Meer betrokken leerlingen met een leerlingenraad

    po
    OBS Het Avontuur in Almere laat zien hoe zij hun leerlingenraad laten meedenken over het schoolbeleid.
    Lees verder bij Leraar24

  • Praktijkvoorbeeld

    De school als oefenplaats

    po
    Lees hoe De Brugghenschool in Katwijk invulling geeft aan hun burgerschapsonderwijs, door kinderen te laten meebeslissen in een leerlingenraad.
    Lees verder bij Didactief

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Succesfactoren bij het aangaan en onderhouden van een relatie met de omgeving zijn een gedeelde visie, leiderschap en coördinatie, draagvlak, communicatie, vertrouwen, kwaliteit en aandacht voor randvoorwaarden. Aanvullingen op of afwijkingen van deze factoren zijn afhankelijk van het doel waarmee de school voor voortgezet onderwijs de samenwerking aangaat. Naar samenwerking specifiek gericht op de vormgeving van burgerschap is in Nederland geen onderzoek verricht.

Lees meer

Kennistoetsen zijn vooralsnog de beste methode om de kenniscomponent van sociale en maatschappelijke competenties van leerlingen te meten. Voor het meten van houdingen kan de leraar leerlingen een reeks stellingen voorleggen. Of, om meer inzicht in hun gedachteprocessen te krijgen, kan de leraar open vragen stellen. Voor het meten van vaardigheden heeft het de voorkeur om leerlingen in authentieke situaties te plaatsen, maar dat kan in de praktijk vaak niet. Vaardigheden worden daarom doorgaans indirect gemeten door leerlingen een zelfinschatting te laten maken.

Lees meer

Er zijn aanwijzingen dat vmbo-scholen hun burgerschapsonderwijs anders invullen dan havo/vwo-scholen. In havo/vwo lijken docenten iets meer prioriteit te geven aan kritisch denken en bijdragen aan maatschappelijke veranderingen. In het vmbo vinden docenten vaker (ook) aanpassing, discipline en sociale competenties belangrijk. Havo/vwo-leerlingen ervaren in de klas meer ruimte voor discussie dan vmbo’ers. En ze geven vaker aan dat ze meedoen met besluitvormingsprocessen op school.

Lees meer

Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven