Thema

Begrijpend lezen

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Begrijpend lezen vraagt om samenhang van kennis, vaardigheden en context om tot diep tekstbegrip te komen.

Contactpersoon voor deze pagina
Foto Madelon
Madelon Anholts
  • Gepubliceerd:

Wat is bekend over begrijpend lezen?

Begrijpend lezen staat bij veel scholen hoog op de agenda. Dat is niet verwonderlijk, want de leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen daalt, ze lezen steeds minder en hun leesmotivatie neemt gestaag af. Tegelijkertijd zien we ook dat leraren het moeilijk vinden om het begrijpend leesonderwijs effectief in te richten. Het verbeteren van leesbegrip vraagt om de inzet van verschillende principes; niet los van elkaar, maar in samenhang:

  • bied een stevige basis, door te blijven werken aan technische leesvaardigheid en het vergroten en verdiepen van woordenschat en kennis van de wereld;
  • laat zien hoe je als lezer de diepte ingaat en welke strategieën helpen bij het actief verwerken van een tekst;
  • integreer lezen, schrijven en mondelinge taal; zorg voor activiteiten waarmee leerlingen in interactie met elkaar zijn over datgene wat ze lezen;
  • bevorder leesmotivatie en leesplezier door gevarieerde teksten te (laten) kiezen die de leerlingen aanspreken;
  • creëer een rijke taalomgeving met uitdagende en betekenisvolle teksten en kijk daarbij over de grenzen van de verschillende vakdisciplines heen; het begrijpen van teksten is immers niet alleen belangrijk bij de lessen taal en lezen/Nederlands, maar ook bij de zaakvakken, wis- en natuurkunde en techniek en het vreemdetalenonderwijs;
  • volg de leerlingen en differentieer, geef passende ondersteuning aan leerlingen bij wie de begrijpend leesontwikkeling achterblijft.

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met een begrijpend lezen? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Voorbeelden uit de praktijk

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met begrijpend lezen? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Begrijpend lezen: afstemmen op behoefte

    po
    Praktijkvoorbeeld over een schoolverbetertraject waarin de begrijpend leesvaardigheid formatief wordt geëvalueerd en de leraar de ondersteuning van de leerling daarop afstemt.
    Lees verder bij JSW
  • Praktijkvoorbeeld

    Dieper duiken in een tekst

    po
    Op basisschool De Regenboog in Schijndel wordt gewerkt met zelfontwikkelde leerlijnen in een rijke leeromgeving. Close Reading wordt ingezet om uitdagende teksten te behandelen.
    Lees verder bij Tijdschrift Meer Taal
  • Praktijkvoorbeeld

    Leeskilometers maken in 'Leer ze lezen'

    po
    Op pagina 68 in het boek 'Leer ze lezen' staat een praktijkvoorbeeld over leeskilometers maken. Door leraar en teamleider Luuk van Kessel.
    Download van Didactief online

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Meer dan tachtig procent van de leraren gebruikt een formele methode voor het leesonderwijs. Er lijken weinig verschillen te zitten tussen de leeropbrengsten van de verschillende methodes voor leesvaardigheid. Onderzoek naar wat een leesmethode nou juist zo effectief maakt, is er nauwelijks. Belangrijk voor goede leesresultaten is in ieder geval dat leraren zelf nadenken over de doelen van het leesonderwijs en dat zij een leesmethode doelgericht inzetten.

Lees meer

Leerkrachten die een nieuwe taalmethode willen, moeten op verschillende criteria letten. Een methode die bijdraagt aan de taalontwikkeling van leerlingen integreert de verschillende taalvaardigheden en biedt meerdere taalstrategieën aan. Verder zijn algemene kenmerken voor effectief onderwijs van belang bij de keuze van een nieuwe taalmethode. Dat zijn expliciete en doelgerichte instructie, leerlingen volgen en evalueren, maatwerk bieden en rekening houden met het werkgeheugen van leerlingen.

Lees meer

Het herhaald lezen van een informatieve of verhalende tekst bevordert het vloeiend lezen van leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs. Eenzelfde tekst meerdere keren lezen is ook gunstig voor begrip van de tekst, zij het in mindere mate. Herhaald lezen werkt het beste wanneer leerlingen de tekst drie- of viermaal hardop voorlezen aan een volwassene, als ze vooraf aanwijzingen krijgen en tijdens het lezen corrigerende feedback ontvangen. Het maakt niet uit of leraren herhaald lezen als losse interventie inzetten, in combinatie met andere leesinterventies of als onderdeel van een breder programma.

Lees meer

Met inhoudsgerichte vragen, open vragen of schrijfopdrachten kan de leerkracht de complexe vaardigheid begrijpend lezen bij leerlingen toetsen. Voorkennis helpt leerlingen om een tekst op een dieper niveau te kunnen begrijpen. Daarom speelt voorkennis altijd een rol bij verschillende typen toetsen voor begrijpend lezen. De leerkracht kan ervoor zorgen dat alle leerlingen een bepaalde mate van voorkennis hebben over een bepaald thema door een kennisrijk curriculum in te zetten.

Lees meer

Begrijpend luisteren vertoont een duidelijke relatie met begrijpend lezen. De vaardigheid begrijpend luisteren in groep 1 en 2 heeft zelfs een voorspellende waarde voor het leesbegrip op latere leeftijd. Dit komt onder meer door gedeelde subvaardigheden als het maken van inferenties (leerlingen leggen verbanden tussen de tekst en hun kennis van de wereld). Het aanleren van subvaardigheden in groep 1 en 2 kan ervoor zorgen dat leerlingen deze vaardigheden ook gebruiken bij het begrijpend lezen in groep 4.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden  Stel je vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven.