Schooladvies beter door leerkracht of beter op basis van de eindtoets?

Er is al jaren discussie rondom de overgang van primair naar voortgezet onderwijs. Ondanks dat we in Nederland twee sterke informatiebronnen tot onze beschikking hebben (een eindtoets en observaties van de groep 8-leerkracht), zijn er zorgen of de classificatie van leerlingen naar de verschillende vo-niveaus (vmbo, havo en vwo) wel zo eerlijk verloopt. Het oordeel van de leraar is leidend. Maar is de Citotoets niet beter?

Dat is de vraag die centraal staat in het proefschrift waarop Kimberley Lek 4 september 2020 promoveerde aan de Universiteit Utrecht. Haar proefschrift is opgedeeld in drie delen. In deel 1 en 2 onderzoekt ze enkele ‘gevaren’ en voordelen van zowel toetsresultaten als leerkrachtoordelen. In het derde deel richt ze zich op de vergelijking en potentiële combinatie van deze twee.

Er is niet één beste advies

Óf toetsresultaten óf leerkrachtoordelen? Zo zwart-wit ligt het niet: ze zijn complementair aan elkaar.

  • bij leerlingen die in het derde jaar vo op het vmbo of havo zitten, had vaker de leerkracht het bij het rechte eind. Voor vwo-leerlingen blijkt juist de eindtoets een betere graadmeter. Bij twijfel pakt een meervoudig advies het beste uit voor de leerling.
  • een meervoudig advies is ook het beste wanneer de eindtoets en de leerkracht afwijken in hun oordeel. Ook dan krijgt de leerling het voordeel van de twijfel en in veel gevallen zal hij/zij de hogere verwachting waarmaken.

Rol van etnische achtergrond: verschillen tussen scholen

De etnische achtergrond van een leerling in groep 8 heeft gemiddeld genomen geen invloed op het schooladvies dat een leraar aan het eind van het jaar geeft. Wel zijn er grote verschillen tussen scholen: leerlingen met een migratie-achtergrond worden op sommige scholen opvallend over- of ondergeadviseerd. In het verleden kreeg deze groep als geheel relatief vaak een te laag schooladvies van de leraar, maar die trend lijkt inmiddels dus gekeerd.

Kimberley Lek laat met haar proefschrift zien hoe we het eindadvies aan leerlingen kunnen verbeteren door het docentenoordeel en de toetsresultaten op een doordachte manier te combineren. Bekijk hier haar proefschrift Teacher knows best.