Samenwerkend leren biedt alle leerlingen succesmomenten
‘Samenwerken’ moet kinderen worden aangeleerd en het vraagt om stap voor stap begeleiding. Met samenwerkend leren kunnen leerlingen naarmate ze ouder worden steeds beter complexe samenwerkingsopdrachten aan, terwijl ze tegelijkertijd taal leren. Alleen al omdat kinderen veel meer aan het woord zijn als zij in een groepje aan het werk zijn, dan als er klassikaal beurten door de leerkracht worden gegeven.
Samenwerkend leren is een onderdeel van het programma Success for All. Met Marij Veldman (coördinator van de OK-werkplaats) bespreken we het succes van deze werkwijze. Marij richtte haar promotieonderzoek op samenwerkend leren.
Meer dan alleen samenwerken
Samenwerkend leren laat niet alleen resultaten zien in de sociale ontwikkeling van kinderen, maar heeft als voornaamste doel om de cognitieve ontwikkeling te stimuleren. Alle kinderen zijn namelijk actief bezig met de leerstof, leerlingen praten met elkaar en passen taal direct toe. Ze wisselen argumenten uit en gaan met elkaar in discussie. De insteek is dat je met elkaar het antwoord op een vraag onderzoekt en vervolgens ook allemaal onthoudt. Verschillen tussen leerlingen worden hierbij benut. Als je iets uitlegt aan je klasgenoot, zoek je naar de juiste taal om dit begrijpelijk te maken. Tevens is de mogelijkheid tot herhalen groter. Ook daar leren kinderen van.
Het samenwerken in groepen biedt leerlingen de gelegenheid om hun sociale vaardigheden te oefenen. Ze moeten goed naar elkaar luisteren en elkaar helpen.
Samenwerkend leren is niet altijd eenvoudig. De opdrachten moeten geschikt zijn, en moeten passen bij de leerlingen. Maar ik zie dat leerkrachten het kunnen en dat het werkt.
Voor leerkrachten is samenwerkend leren een aantrekkelijke aanpak om te implementeren in het dagelijks programma. Je zet immers in op een verbeterd taal- en leesonderwijs en tegelijkertijd op het versterken van sociale vaardigheden.
In de Werkplaatsen Onderwijskansen Noord-Nederland (OK-werkplaats) vormt Success for All de basis. Meerdere scholen in Groningen werken al langer met dit programma. Success for All is een taal- en leesprogramma bestaande uit verschillende componenten die ieder in zichzelf beloftevol effectief zijn, zoals samenwerkend leren, tutoring en ouderbetrokkenheid. In de OK-Werkplaats werken scholen samen met onderzoekers van de Rijksuniversiteit van Groningen en de Hanzehogeschool Groningen een component naar keuze uit op hun school. Leerkrachten doen zelf onderzoek naar in hoeverre de gekozen aanpak werkt op hun eigen school.
Vijf doelen en een high five!
Hoe gaat het in zijn werk: samenwerkend leren? Marij Veldman vertelt. Kenmerkend voor Success for All zijn instructie in hoe met elkaar samen te werken, bespreken hoe de samenwerking is gegaan en het succes vieren.
Bij de instructie zijn vijf samenwerkingsdoelen richtinggevend:
1) Luister actief;
2) Help elkaar;
3) Iedereen doet mee;
4) Leg je idee uit en stel vragen;
5) Maak de opdracht af.
De leerkrachten in de werkplaats passen samenwerkend leren toe bij verschillende opdrachten. Die opdrachten nemen in complexiteit toe, zodat de leerlingen de vijf samenwerkingsdoelen steeds beter onder de knie krijgen. Bij jongere kinderen begint het bij leren actief te luisteren en zijn de opdrachten kleiner. Oudere kinderen moeten bijvoorbeeld ook in staat zijn om zelf te beoordelen hoe het samenwerken is gegaan.
Voorbeeld: Denken-Delen-Uitwisselen
Een groepje leerlingen heeft een raadsel meegekregen dat ze met elkaar gaan oplossen. Het proces wat zij gaan doorlopen is Denken-Delen-Uitwisselen. De kinderen gaan eerst zelf nadenken en ontdekken of zij tot een antwoord komen. Daarna gaan ze de antwoorden delen binnen het groepje en proberen ze met elkaar tot één antwoord te komen. Ieder individu moet begrijpen hoe het antwoord tot stand is gekomen, want in de laatste ronde (Uitwisselen) weet nog niemand wie uit het groepje de beurt krijgt om het (juiste) antwoord te geven.
Het bespreken van de samenwerking is niet alleen gericht op de groepsproducten maar ook op het groepsproces. Je bespreekt hoe je het als team met elkaar hebt gedaan. Wat ging er goed en wat zou beter kunnen? Ook bespreek je of de opdracht goed is gemaakt en wat de uitkomsten zijn van de opdracht.
Successen worden gevierd. Dan blijkt een Amerikaanse high five of yell ook heel goed te werken op de Groningse scholen. De groepjes krijgen punten toebedeeld en kunnen beloningen winnen, bijvoorbeeld dat ze eerder naar buiten te mogen of een teamyell mogen doen. Het zijn behalve beloningen ook mooie toepasbare energizers en het spreekt zeker de jonge kinderen erg aan. Successen vieren zit in het DNA van Success for All.
Even wennen voor de leerkracht
Leerkrachten moeten in het begin soms wel wennen. Ze hebben een nieuwe rol en er is meer ruimte voor de leerlingen. Marij Veldman ziet dat het werkt en dat leerkrachten het kunnen: “Samenwerkend leren is niet altijd eenvoudig. De opdrachten moeten geschikt zijn voor deze werkwijze en goed passen bij de leerlingen. Leerkrachten hebben vaak goed zicht op wat de kinderen kunnen. Dat leerlingen actiever zijn betekent niet dat leerkrachten passiever moeten zijn. De leerkrachten behouden een heel actieve rol bij de toepassing van samenwerkend leren.”
Onderzoeksvragen van de scholen over samenwerkend leren:
Helpt samenwerkend leren ook bij het verbeteren van de woordenschat?
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de interacties tussen leerlingen van een nog hoger talig-niveau worden met samenwerkend leren?
Opmerkelijk succesvol
Watis voor Marij het opmerkelijkste resultaat van het samenwerkend leren? Daar hoeft ze niet lang over na te denken: het positieve klassenklimaat. “Een leerling verwoordt dat prachtig in het filmpje van Success for All: 'Samenwerken vind ik belangrijk, omdat je niet alleen leert samenwerken met je vrienden, maar misschien ook met je ergste vijand en ook andere kinderen.' Op scholen die met samenwerkend leren gaan werken, ontstaat een andere basishouding. Iedereen werkt met elkaar samen. In mijn onderzoek laat ik zien dat er minder vaste gesloten groepjes zijn in de klas. Kinderen zijn opener in de keuze met wie ze willen samenwerken.”
Deze werkwijze past ook mooi in een onderwijsachterstandenaanpak van scholen. Niet alle kinderen krijgen van huis uit mee hoe ze met elkaar kunnen omgaan en in vriendelijkheid van elkaar kunnen leren. Vaak biedt de thuisomgeving daar weinig gelegenheid voor, zeker bij de doelgroepleerlingen. Het is dus belangrijk om dit al jong te leren en een veilig speelveld te krijgen om hier mee te oefenen. Samenwerkend leren is hier een effectief antwoord op!
