In het project Taalontwikkelend Lesgeven (TOL) zijn voor twee vakken taaldoelen en lesmateriaal ontwikkeld en hebben de docenten een training gevolgd. Er is een positief effect te zien op de taalvaardigheid van studenten, zowel op inzicht- als op toepassingsniveau. Vooral studenten die via het mbo instromen of een andere moedertaal hebben dan het Nederlands, zijn hierbij gebaat. Bij verdere ontwikkeling van TOL in de opleiding is het belangrijk om te letten op leesvaardigheid, individuele feedback en flexibiliteit voor studenten om eraan te werken.
Werken aan taaldoelen bij alle hbo-V-vakken
Studenten met een andere moedertaal dan het Nederlands en studenten die instromen vanuit het mbo hebben meer moeite met het begrijpen van lesmateriaal en het volgen van hoorcolleges. Ook is het voor hen lastiger om mee te praten over de lesstof en verslagen succesvol af te ronden. Hun studiesucces blijft dan ook achter bij andere groepen studenten; zij lopen meer kans op studievertraging of -uitval.
Het doel van dit project is om taalvaardigheid een integraal onderdeel van de opleiding te maken, waarbij ontwikkeling naar het einddoel centraal staat. Bij Taalontwikkelend Lesgeven (TOL) stimuleert en begeleidt elke vakdocent nadrukkelijk de taalontwikkeling van studenten.
Als eerste stap zijn taalvaardigheidsdrempels en behoefte aan ondersteuning in kaart gebracht. Doel is niet alleen dat studenten daadwerkelijk hun taalvaardigheid verbeteren, maar ook dat ze meer zelfkennis en zelfvertrouwen over hun taalvaardigheid opbouwen.
Ontwikkeling lesmateriaal, lesinstructies en training docenten
De lessen medische biologie en klinisch redeneren voor tweedejaarsstudenten van de voltijdopleiding hbo Verpleegkunde zijn herschreven volgens de principes van Taalontwikkelend Lesgeven. Het lesmateriaal is aangepast: er zijn specifieke taalleerdoelen beschreven en nieuwe werkvormen geïntroduceerd met bijpassende instructies voor studenten en docenten (lesplannen en wekelijkse voor- en nabesprekingen). Ook is aandacht voor hogere aspecten van taalvaardigheid opgenomen in de rubric van de toets klinisch redeneren (bijvoorbeeld register). Nieuw lesmateriaal is van feedback voorzien door medewerkers van het Taallab, waarna verbeteringen zijn doorgevoerd. De docenten die de lessen gaven, volgden een training van vier dagdelen. Ook hebben medewerkers van het Taallab een les geobserveerd van elke docent en persoonlijke feedback gegeven. Tijdens de lessen zijn de activiteiten van het Taalpunt en het Schrijfcentrum (gratis ondersteuning voor studenten) regelmatig gepromoot bij de studenten.
TOL heeft positief effect op taalvaardigheid
Het effect van de aanpassingen in het onderwijs bij de twee vakken is op drie manieren onderzocht: met self-efficacy enquêtes, focusgroepgesprekken en een vergelijking van de kwaliteit van verslagen met een eerder cohort door vier taaldocenten. Omdat (door corona) het onderwijs op meer punten was aangepast, was een kwantitatieve vergelijking niet mogelijk. Desondanks is aangetoond dat taalbewust onderwijs een positief effect had op de taalvaardigheid van studenten, zowel op inzicht- als op toepassingsniveau.
Aandachtspunten voor betere taalvaardigheid
Het project is positief ontvangen op de hogeschool. Er is een aantal aandachtspunten voor het verder ontwikkelen van taalbewust onderwijs. Zo is het belangrijk om aandacht te besteden aan leesvaardigheid en individuele feedback. Mbo’ers en studenten met een andere moedertaal hebben vaak behoefte aan (extra) hulp maar vinden het moeilijk om hierom te vragen, zeker als er weinig individueel of informeel contact met de docent is. Verder is het belangrijk dat studenten goed begrijpen wat onder taalvaardigheid wordt verstaan en hebben ze kennis van specifieke vaktaaltermen nodig (bijvoorbeeld het begrip ‘argumenteren’). Vrijheid en ruimte voor studenten om de taalondersteuning te gebruiken is ook een aandachtspunt, evenals individuele feedback zodat zij hierin goede keuzes kunnen maken.
Het is de bedoeling is om de werkwijze uit te rollen over hele opleiding. De projectleider onderzoekt op welke manier dit het best kan gebeuren.
Ervaringen en lesmaterialen zijn gedeeld via een learning community, via de website van het Taallab, de online community van verpleegkundedocenten en Wikiwijs zodat ook andere opleidingen ervan kunnen profiteren. Platforms zoals het Taallab, de hbovpk-community en Wikiwijs zijn belangrijk om het delen van ervaringen en vooral ook lesmaterialen mogelijk (en laagdrempelig) te maken.
Relevante publicaties
- Bonne, P., A. de Moor, D. van Hoyweghen, & J. Vrijders (2014). Taalontwikkelend lesgeven in het hoger onderwijs: Hoe doe je dat? Academia Press, Gent, België.
- Kelter, J., A. Biesheuvel, M. Korpershoek, M. Baksteen-Van den Berg, A. Bremen, J. Drapers, K. van Haperen, V. Lukina & D. te Slaa (2019). Taalontwikkelend lesgeven. Bijdrage aan inclusief onderwijs en studiesucces. De Haagse Hogeschool, Den Haag.
- Kok, E. de, A.M. Weggelaar-Jansen, L. Schoonhoven & P. Lalleman (2021). A scoping review of rebel nurse leadership: Descriptions, competences and stimulating/hindering factors. J. Clin. Nurs. 30: 2563–2583.
- Vanhooren, S., Pereira, C. & Bolhuis, M. (2017). Iedereen taalcompetent! Visie op de rol, de positie en de inhoud van het onderwijs Nederlands in de 21ste eeuw. Den Haag: Nederlandse Taalunie.
- Wachter, L. de, J. Heeren, S. Marx & S. Huyghe (2013). Taal: noodzakelijke, maar niet enige voorwaarde tot studiesucces. Levende Talen Tijdschrift 14(4), 28-36.
Comenius Teaching Fellow 2020
