Samen leren over jou en de ander

Begeleiding bij zelfsturing en professionele identiteitsontwikkeling nodig

Saxion wil studenten opleiden tot zelfsturende, zelfbewuste professionals met een eigen persoonlijk en professioneel profiel. Als studenten hun diploma krijgen, moeten ze goed weten wie ze zijn, welk type professional ze (willen) zijn, wat ze willen bijdragen aan de maatschappij en arbeidsmarkt en hoe ze hun eigen ontwikkeling kunnen sturen. Het goed begeleiden van studenten bij het ontwikkelen van een professionele identiteit en zelfsturing vraagt om specifieke leeractiviteiten en goede begeleiding van competente coaches. Op dit moment ontbreekt het binnen het onderwijs veelal aan gerichte begeleiding bij zelfsturing en professionele identiteitsontwikkeling. Leren om jezelf te sturen en een professionele identiteit ontwikkelen vraagt om reflectie op betekenisvolle ervaringen, het liefst binnen een context waarin studenten ook van en met elkaar kunnen leren.

Ontwerpcriteria en drie pilots

In het eerste jaar van het project Samen leren over jou en de ander is met een ontwerpgroep van expertdocenten gewerkt aan het formuleren van ontwerpcriteria en werkzame principes voor professionele identiteitsontwikkeling en zelfsturing van studenten in kleine studentgroepen (thuisgroepen). Aan de hand van literatuur en praktijkkennis van deze docenten is een inventarisatie gemaakt. Op basis hiervan zijn in het tweede projectjaar drie pilots uitgevoerd om in kleine thuisgroepen (groepen van maximaal 10 studenten) op verschillende manieren te werken aan Samen leren over jezelf en de ander. Er zijn drie pilots uitgevoerd:

• Creative Business
  Bij acht studentengroepjes in het eerste jaar van de opleiding Creative Business is een nieuw methode Start up yourself together ingezet waarbij studenten zelf leerdoelen formuleren. Gedurende het jaar geven zij feedback in de groep, reflecteren zij met elkaar en werken zij samen aan het behalen van deze leerdoelen.

• Sociaal Juridische Dienstverlening 
  In het derde studiejaar Van Sociaal Juridische Dienstverlening hebben studenten in leerkringen met verschillende werkvormen en coaching gewerkt aan het thema Professionele identiteitsontwikkeling. Tijdens de leerkringbijeenkomsten deelden zij werk- en leerervaringen met elkaar, reflecteerden hierop en konden hieraan leervragen verbinden.
• Accountancy, Finance & Control, en Finance Tax & Advice
  Bij eerstejaars studenten van de opleiding Accountancy, Finance & Control, en Finance Tax & Advice is een nieuwe methode toegepast: het HartLAB. De nadruk van deze nieuwe aanpak ligt op de persoonlijke ontwikkeling in de context van de groep en in relatie tot de opleiding. Studentcoaches (hogerejaars) begeleiden eerstejaarsstudenten in groepen van ongeveer tien studenten.

Onderling vertrouwen en open houding docent van groot belang

Hoewel het door de COVID-19 maatregelen soms lastig was omdat er alleen online onderwijs werd gegeven, is het toch gelukt om interventies op drie opleidingen in te zetten. De resultaten en werkzame bestanddelen uit de drie pilots zijn met vragenlijsten, interview, focusgroepen en observaties geëvalueerd. Docenten en studenten gaven aan groei te zien in de eigen ontwikkeling en meer binding in de groep. Er zijn grofweg drie werkzame principes te onderscheiden:

• Zorgen voor binding, onderling vertrouwen en veiligheid in de studentgroep. Het is belangrijk om hier in de groep duidelijke afspraken over te maken.
• Een positieve, open en niet-oordelende houding van de docent is ook belangrijk. Docenten die veel van zichzelf laten zien en aan hun eigen doelen werken, motiveren en inspireren studenten die daardoor ook meer persoonlijke zaken delen.
• Afstemming van bijeenkomsten op behoeften die spelen in de groep en niet star vasthouden aan een programma.

Hogeschool Saxion gebruikt de resultaten van dit project op verschillende manieren om kleine studentgroepen, waarin studenten met en van elkaar leren, vorm te geven. De kennis en inzichten uit het project zijn daarnaast ook buiten de hogeschool gedeeld met andere onderwijsinstellingen.

Relevante literatuur

• Beijaard, D., Meijer, P. C., & Verloop, N. (2004). Reconsidering research on teachers’ professional identity. Teaching and teacher education, 20(2), 107-128.
• Mittendorff, K. (2014). Leren Reflecteren. In: F. Meijers, M. Kuijpers, K. Mittendorff & G. Wijers (Red.). Het onzekere voor het zekere. Kwetsbaarheid als kracht in loopbaandialogen. Antwerpen/ Apeldoorn: Garant.
• Trede, F., Macklin, R., & Bridges, D. (2012). Professional identity development: a review of the higher education literature. Studies in higher education, 37(3), 365-384.
• Velthuis, C. & Van Otten, L (2020). Werkzame principes van de uitgangspunten van het Saxion Onderwijs Model. Enschede: Saxion hogeschool.
• Woudt-Mittendorff, K. (2019). Bouwstenen voor SLB 2.0: een toekomstbestendig ontwerp. Onderwijsinnovatie, september.