Aanleiding en doel
De aanleiding van dit project is de uitsluiting of achterstelling van diverse groepen leerlingen uit het reguliere basis- en voortgezet onderwijs. Voor die uitsluiting dragen leerkrachten vaak verschillende argumenten aan, bijvoorbeeld: deze leerling past hier niet, kan het niveau niet aan of voelt zich wellicht beter op zijn plek in een andere setting. Andere argumenten zijn dat de school niet beschikt over de juiste middelen of expertise om bepaalde leerlingen adequaat te begeleiden, dat de onderwijsinspectie de school op deze leerling(en) afrekent of dat de aanwezigheid van deze leerling(en) ten koste gaat van andere leerlingen.
Om uitsluiting te voorkomen, was de doelstelling van dit project om (aankomende) leerkrachten van de Hogeschool Utrecht (HU) te ondersteunen zodat zij een persoonlijke en doorleefde visie over diversiteit en inclusie ontwikkelen. Dit werd gedaan met behulp van interactieve werkvormen die leerkrachten helpen hun eigen impliciete opvattingen en overtuigingen kritisch te onderzoeken.
Opzet en aanpak
De projectgroep heeft binnen verschillende minoren, modules en trainingen interactieve leeractiviteiten met bijbehorende materialen ontwikkeld, uitgeprobeerd en geïmplementeerd. Zo hebben de groepsleden dit samen met studenten gedaan binnen de minoren "Passend Onderwijs" en "Gedrag" en binnen een aantal modules van de master Educational Needs (EN). Ook deelnemers aan de NRO-training "Wegwijs in gedrag hebben een aantal van de leeractiviteiten gebruikt".
Een deel van de leeractiviteiten richt zich op internationale kennis over diversiteit en inclusie. Er zijn veel teksten en beeldmateriaal (foto’s, tekeningen en video’s) opgenomen in de leeractiviteiten, vooral ook om personen uit minderheidsgroepen een stem te geven. Tevens zijn ervaringsdeskundigen in verschillende modules gevraagd om hun ervaringen met achterstelling en uitsluiting te delen en bespreken.
Tijdens het project hebben de projectgroepsleden op verschillende manieren de opvattingen van leerkrachten over inclusie gemeten. Zij hebben een tool ontwikkeld om de impliciete opvattingen van leerkrachten te onderzoeken. Met deze tool konden de groepsleden leerkrachten ook actief bevragen, doordat de leerkrachten zelf trefwoorden moesten ontwerpen voor de impliciete-opvattingentest. Daarnaast hebben de groepsleden vragenlijsten opgesteld die expliciete opvattingen meten, alsmede overtuigingen over het geven van onderwijs. Deze tools zijn met een open onderzoekslicentie vrij beschikbaar gesteld via de webpagina van dit project.
Het gehele ontwikkel- en implementatieproces is voor een groot deel volgens planning verlopen. Wel heeft Covid-19 en de sluiting van de opleidingen ervoor gezorgd dat docenten en studenten minder (interactief) met elkaar konden werken aan de leeractiviteiten. Door het afstandsonderwijs waren studenten ook minder makkelijk te verleiden om extra activiteiten te doen of te experimenteren met alternatieve werkvormen. Dit betekent dat de projectleden zelf veel leeractiviteiten ontwikkeld en uitgewerkt hebben, waardoor de implementatie de komende jaren nog de nodige aandacht vraagt.
Evaluatie en resultaten
Gedurende het project hebben de projectleden maandelijks met elkaar de voortgang geëvalueerd. Dit hebben zij gedaan door met elkaar in gesprek te gaan. Ook hadden de projectleden gezamenlijk de thema’s vastgesteld en een format ontwikkeld voor alle leeractiviteiten. Hierin hebben zij steeds elkaars uitwerkingen kritisch beoordeeld en van feedback voorzien.
De belangrijkste opbrengst van het project is de gereedschapskist met interactieve leeractiviteiten. Hierbij horen ondersteunende teksten en materialen die docenten en studenten helpen om zich breed te oriënteren op thema’s die samenhangen met diversiteit en inclusie.
Een factor die de opbrengsten van dit project sterk bevorderde, was de gefaciliteerde samenwerking met bevlogen en deskundige collega’s. Dit waren niet alleen collega’s van de eigen organisatie, maar ook collega’s van de Radboud Universiteit. Onderwijsontwikkeling is vooral teamwerk. Covid-19 en de lockdown vroegen veel flexibiliteit van alle betrokkenen. Die flexibiliteit bleek ruim aanwezig.
Het advies aan andere docenten die met de innovatie aan de slag willen gaan, is om gewoon van start te gaan en leeractiviteiten te kiezen die in hun situatie passen. Via de website is informatie beschikbaar voor collega’s die met hun studenten willen werken aan diversiteit en inclusie. Voor collega’s van de HU is de informatie ook beschikbaar via de digitale leeromgeving van Canvas.
Duurzame inzet
De projectdeelnemers zijn betrokken bij andere projecten binnen en buiten de HU en maken in die projecten gebruik van materiaal uit het huidige project. Voorbeelden van projecten zijn:
- Het International Erasmus+-project (ProuD To Teach All).
- De doorgaande vernieuwing van de master EN waarin leeruitkomsten en leeractiviteiten steeds centraler komen te staan.
- Het project van de lerarenopleidingen van de HU voor het opleiden van leerkrachten voor inclusief onderwijs (Naar inclusiever opleiden).
- De NRO-training Wegwijs in gedrag van de samenwerkingsverbanden PO Noord Kennemerland en IJmond.
- Het onderzoek van Jana Vyrastekova. Dit onderzoek bouwt voort op de leermaterialen die zijn ontwikkeld om de inclusieve opvattingen van leraren in beeld te brengen.
Een succesfactor om resultaten uit dit project duurzaam en breder in te zetten, was om vanaf de start meerdere collega’s te faciliteren om deel te nemen. Samen weet je meer, samen kom je verder en het overdragen van de opbrengsten is beter gegarandeerd als je samenwerkt.
Gebruikte literatuur
- Avramidis, E., & Kalyva, E. (2007). The influence of teaching experience and professional development on Greek teachers’ attitudes towards inclusion. European Journal of Special Needs Education, 22: 4, p. 367- 389. https://doi.org/10.1080/08856250701649989
- Florian, L. & Camedda, D. (2020). Enhancing teacher education for inclusion. European Journal of Teacher Education, 43(1), 4-8. https://doi.org/10.1080/02619768.2020.1707579
- Kurth, J. A., Miller, A. L., Toews, S. G., Thompson, J. R., Cortés, M., Dahal, M. H., ... & Wangare, F. (2018). Inclusive education: Perspectives on implementation and practice from international experts. Intellectual and Developmental Disabilities, 56(6), 471-485. 10.1352/1934-9556-56.6.471
- Schuman, H. (2013). Passend Onderwijs vanuit een internationaal perspectief. Orthopedagogiek: Onderzoek en Praktijk, 52(3-4), 155-171.
- Schuurman, M. I. M., & Zwan, A. A. C. (2009). Inclusie zeggenschap support: op weg naar een samenleving waar iedereen welkom is. Garant.
Opgeleverde producten
- Schuman, H. (2022). Het hoorrecht voor leerlingen. Beter Begeleiden, maart 2022. Uitgave: LBBO.
- Schuman, H. (2021). Hoorrecht voor leerlingen. Van luisteren naar meedoen. Op: PlatformPraktijkontwikkeling.NL. Utrecht: WOSO.
- Schuman, H. (2020). Verplichtende verdragen en verschuivende paradigma’s. Sardes Special, Perspectief op inclusief in het onderwijs, nr. 6, 2020, pp. 34-40.
- Schuman, H. & De Vries, P. (2020). Passend onderwijs in de praktijk. Kernthema’s en casuïstiek. Utrecht: Perspectief Uitgevers. ISBN 9789491269196.
- Schuman, H. (2022). Twee online cursussen (deel 1 en deel 2) over interprofessioneel samenwerken en de stem van de leerling bij E-Wise.
Comenius Teaching Fellowship 2020
