Comeniusbeurs: werken aan onderwijsvernieuwing

Oefenen in de ziekenhuispraktijk via een serious game  

Van de groep studenten die geen stage heeft gelopen in een ziekenhuis, haakt veertig procent binnen twee jaar af als ze eenmaal in het ziekenhuis werken. Een getal om van te schrikken vond docent Jeroen de Graauw. Namens de opleiding Verpleegkunde van het Graafschap College in Doetinchem deed hij met een Comenius Teaching fellowbeurs onderzoek naar een oplossing. Dat werd de serious game ‘Care Continuum’. 

Via een serious game kunnen studenten kennismaken met de complexiteit, dynamiek en tijdsdruk in een ziekenhuis. Patiënten met ingewikkelde zorgdossiers of patiënten die komen te overlijden, specialisten met uiteenlopende verzoeken die druk uitvoeren op verpleegkundigen: het komt allemaal voorbij in deze serious game. De Graauw: “Studenten kunnen zo de theorie direct toepassen. Ze mogen experimenteren en fouten maken, zonder risico op echte consequenties. Dit zorgt voor meer zelfvertrouwen en het vergroot hun begrip van de complexiteit van hun toekomstige rol als zorgverlener.” 

De kracht van het project zit volgens De Graauw in de samenwerking binnen het ontwerpteam. De game wordt ontwikkeld door Mediaheads.nl en in co-creatie met docenten en studenten van het Graafschap College, MBO Amersfoort en het ROC van Twente worden de zorgscenario's vormgegeven. “We hopen dat verschillende instellingen uiteindelijk met de game aan de slag gaan. Zo kunnen studenten zonder stageplek in een ziekenhuis toch enige praktijkervaring opdoen.” 

Kennis over beweegvloer bruikbaar maken voor de praktijk 

Hoe ontwikkel je een curriculum dat goed aansluit bij de opleiding én het werkveld? En dan specifiek voor het gebruik van een beweegvloer voor kinderen. Docent-onderzoeker Annemie Scherpenzeel van de opleiding Pedagogisch Werk van Landstede MBO in Zwolle, ging met een Teaching fellowbeurs aan de slag.  

Binnen het landschap Onderwijs en Opvoeding zijn er vijf locaties die met elkaar twee beweegvloeren hebben aangeschaft. Een beweegvloer is een beamer die een (beweeg)spel op de grond projecteert, waarmee kinderen spelenderwijs aan de slag kunnen in bijvoorbeeld een kinderopvang en/of het basisonderwijs. Scherpenzeel: “Alleen bleek dat de studenten van de opleidingen vrij weinig deden met deze vloeren tijdens hun stage of na hun afstuderen. Dit kwam omdat de studenten niet wisten hoe de vloeren technisch gezien werkten. En ze waren zich ook niet bewust van de didactische en pedagogische mogelijkheden.” 

Het onderzoek viel onder het Practoraat Gezondheid, Sport en Bewegen. Scherpenzeel interviewde verschillende kinderopvangcentra, studenten en docenten van de opleiding Pedagogisch Werk en probeerde te achterhalen wat wenselijk is voor het gebruik van een beweegvloer. Met die informatie schreef zij vervolgens een lesprogramma. “In die lessen wordt de koppeling tussen theorie en praktijk gemaakt. In de eerste paar lessen geef ik uitleg over de vloer: vanuit welke gedachte is hij ontworpen, hoe sluit het aan op SLO-doelen en VVE-doelen? Daarna krijgen studenten opdrachten bij de vloer die ze uitvoeren op school of mogelijk al op een werkplek. Vervolgens gaan we bij een kinderopvang langs om het geleerde om te zetten in de praktijk, met kinderen van de opvang.” 

Schoolleider en oud-practor Marieke Fix hielp destijds mee met de aanvraag en is erg tevreden over de opbrengst van het Comeniusproject. “Dankzij de beurs kon een collega zich zo’n anderhalf tot twee jaar voor een dag per week bezighouden met dit vraagstuk. Zo kun je echt iets in beweging zetten! We hopen dat met de beweegvloer in ons curriculum iedere student uiteindelijk weet hoe hij bewegend leren met een beweegvloer kan inzetten in de praktijk.” 

Beweegrijke schooldag: een framework voor het mbo 

Hoe kan een beweegrijke schooldag in het mbo eruit zien? Met die vraag ging docent Wietske Heida van het Alfa-College aan de slag met een Teaching fellowbeurs. Vitaliteit is een speerpunt van de school: studenten die niet de hele dag stilzitten, doorlopen hun opleiding met meer energie. Met het oog op toekomstige (kantoor)banen is het belangrijk dat zij leren in beweging te blijven gedurende de dag.  

Bestaande frameworks voor een dynamische schooldag zijn ontwikkeld voor het basisonderwijs en sluiten niet aan op het mbo. Daarom deed de school eigen onderzoek, met steun van het practoraat. Practor Silva Brouwer dacht mee over de onderzoeksopzet en hielp mee bij het schrijven van de aanvraag. “Tijdens het ontwerpende onderzoek hebben Wietske en ik maandelijks de opbrengsten geanalyseerd en vertaald naar vervolgstappen. Juist deze cyclische en onderzoeksmatige aanpak zorgt ervoor dat iedere ontwerpkeuze is gebaseerd op inzichten uit de praktijk van studenten en docenten." 

Docent Wietske Heida vertelt dat er drie docenten zijn aangehaakt en dat er binnen verschillende opleidingen wordt geëxperimenteerd met de beweegrijke schooldag. Ook zijn er twee studentengroepen die actief meedenken. Heida: “Die betrokkenheid maakt studenten mede-eigenaar van het meer bewegen tijdens school. Energizers, een wandeling tijdens de les of lesstof omgezet in een spel bij de opleiding Zorg en Welzijn: het zorgt allemaal voor beweging én sociale interactie.” 

Maar hoe zorg je vervolgens dat de docenten aan de slag gaan met beweegmomenten in de klas? Daar is ook over nagedacht vertelt Heida. “De docenten die in de projectgroep zitten, kijken of ze binnen hun team met meerdere docenten hiermee kunnen starten. Daarna hopen we het uit te breiden binnen onze schoollocatie. Daarnaast kunnen collega’s een training hierin volgen, die we samen met het Practoraat Gezondheid, Sport en Bewegen van Landstede Groep hebben ontwikkeld. Ook zijn er tijdens locatiedagen binnen het Alfa-college workshops rond tot dit thema die die collega’s kunnen volgen.”  

Het uiteindelijke doel van dit Comeniusproject? Een framework voor een beweegrijke schooldag, geschikt voor alle mbo-scholen in Nederland.