Harmke Kuppens (Sti. SchOOL): "Evidence informed werken als werkwijze, niet als doel"

Een speciale vve-werkgroep     

“We willen leren wat echt werkt. Dat doen we door te initiëren, te onderzoeken, te ontwikkelen, vol te houden en te delen met anderen. Zo borgen we nieuwe kennis en vaardigheden.” Dit citaat komt uit het koersplan 2023-2026 van SchOOL, waarin staat dat ‘evidence informed’ werken extra aandacht krijgt binnen het bestuur. Bovendien stelt het bestuur specifieke kwaliteitseisen aan hun OAB-scholen.

Op basis van literatuuronderzoek onderstreept SchOOL het belang van educatieve kwaliteit, omdat met die insteek effecten zijn gevonden op het verminderen van onderwijsachterstanden. SchOOL heeft naast Harmke als beleidsmedewerker Onderwijs en Kwaliteit, een OAB-coördinator die zich expliciet bezighoudt met onderwijsachterstandenbeleid. Deze medewerker coördineert een vakgroep met de OAB/vve-coördinatoren van de OAB-scholen en is manager van de OAB-projecten.

Eigenhandig ontwikkeld observatie-instrument 

Harmke vertelt dat evidence informed werken niet alleen een doel is, maar dat het ook een werkwijze moet zijn. Een mooi voorbeeld hiervan is het werken met vve-kwaliteitskaarten: “Binnen educatieve kwaliteit kan je niet alle thema’s in één keer aanpakken. Wij hebben eerst de focus gelegd op leerling-interactievaardigheden. Het idee is dat daarop straks alle betrokken scholen basiskwaliteit hebben, die we borgen met een kwaliteitskaart.”

Tijdens een interactief proces hebben enkele leerkrachten van Stichting schOOL samen een observatie-instrument ontwikkeld voor de leerling-interactievaardigheden. Onder leiding van onderzoek- en adviesbureau Sardes zijn daarin wetenschappelijke kennis en praktische ervaringen over educatieve kwaliteit en taalontwikkeling samengebracht. De OAB-coördinatoren zijn vervolgens geschoold om het instrument te gebruiken.

Met behulp van het observatie-instrument werd duidelijk op welke punten de meeste vooruitgang geboekt kan worden. Op individueel niveau halen de onderbouwleerkrachten er zelf uit wat voor hen het meest van toepassing is en wat specifieke leerpunten zijn. Aan de medewerkers als groep is een professionaliseringstraject aangeboden, waarna een tussen- en eindmeting volgen. Op veel van de leerpunten zijn goede resultaten geboekt. Om de ontwikkeling op leerling-interactievaardigheden te borgen, komt het periodiek terug op zowel de school als in de vakgroep van de OAB-coördinatoren, inclusief een jaarlijks meetmoment met het observatie-instrument. 

Meer belangstelling voor onderwijs vanuit hoge verwachtingen                                                                          

In het vorige koersplan van SchOOL was ‘hoge verwachtingen’ een ander belangrijk thema. In het eerste jaar was daarvoor veel aandacht, als antwoord op een trend waarbij “met alle goede bedoelingen de doelen op individueel niveau naar beneden werden bijgesteld.” Veelal gebeurt dat in de veronderstelling dat de leerlingen niet in staat zouden zijn dat (hogere) niveau te halen.

Het werken met hoge verwachtingen werd doorkruist door corona. Daarna moest men constateren dat in alle andere prioriteiten de expliciete aandacht voor hoge verwachtingen, met uitzondering van kansrijk adviseren, was weggezakt. Zodoende is dit wederom een punt van aandacht in het nieuwe koersplan. De producten Onderwijs vanuit hoge verwachtingen waren dan ook meer dan welkom bij SchOOL.

Bekijk ook | de poster Onderwijs vanuit hoge verwachtingen 

Sturen op evidence informed werken                               

Binnen Stichting SchOOL krijgt het evidence informed werken dus al aardig vorm. De inzet van de NPO-middelen gaf hier een extra impuls aan toen "met lichte dwang" moest worden gekozen voor een effectieve interventie uit de OCW-Menukaart. Daarnaast zet het bestuur sterk in op het leren van elkaar: “Medewerkers die geschoold zijn en een opleiding doen delen hun kennis in het team”. Toch vraagt het evidence informed werken en het toevoegen van kennis volgens Harmke meer aandacht. Ze vertelt dat er een aantal ‘voorlopers’ zijn die het evidence informed werken omarmen, maar dit geldt lang niet voor iedereen.

Bovenal hebben leerkrachten te weinig tijd en geven vervolgens prioriteit aan andere (praktijkgerichte) werkzaamheden. Harmke: “De bevlogenheid en innovativiteit zit er wel bij leerkrachten, maar door de waan van de dag zien we dat niet altijd. Onderzoek doen is niet hun core business. In de tijd dat je onderzoek kan doen, kun je ook een leerling handelend verder helpen en dat geeft de leerkracht dan prioriteit. Om die reden moet je ze echt faciliteren en ze bijvoorbeeld aan een werkgroep laten deelnemen, zodat ze de tijd en rust kunnen nemen om gegrond onderzoek te doen. Er is dan ook iemand nodig om dat te trekken, coördineren en begeleiden.”

Infrastructuur

Een goede  infrastructuur rond de scholen en de contacten van een schoolbestuur dragen bij aan een evidence informed cultuur. In Lelystad is er geen universiteit waarop kan worden aangesloten, en de samenwerkingspartners KPZ en Windesheim  zijn ook niet echt om de hoek. Om het evidence informed werken echt goed van de grond te krijgen is dat wel een gemis voor SchOOL. 

Er is inmiddels steeds meer kennis voor het onderwijs ontsloten, maar Harmke geeft aan dat de wijze waarop niet altijd aanspreekt. Om die reden delen medewerkers vooral praktische ervaringen en dienen sociale media vaak als informatiebronnen. Het helpt volgens haar als informatie vormgegeven is in beeld zoals webinars en podcasts. Daarmee maak je het evidence informed werken aantrekkelijker. Wat dat betreft speelt het kennisplein Onderwijskansen daar al goed op in.

Benieuwd naar alle besproken thema’s rondom onderwijskansen?

Bekijk ook | De webinarserie Onderwijskansen in het primair onderwijs