Digitale geletterdheid

Leerlingen zijn digitaal geletterd als ze beschikken over vaardigheden waarmee ze zich in de digitale wereld staande kunnen houden. Niet iedereen krijgt van huis uit de vaardigheden mee om veilig, effectief, kritisch en bewust gebruik te maken van digitale toepassingen. De digitale ontwikkelingen gaan bovendien snel. Het onderwijs speelt een belangrijke rol in het begeleiden van leerlingen om digitale vaardigheden te verwerven. Hoe kom je tot een duurzame aanpak van digitale geletterdheid ?

De pagina's in dit dossier Digitale geletterdheid bieden een overzicht van wat we weten uit onderzoek, aan de hand van vier thema's. Van vaardigheden in het benutten van digitale technologie (digitale informatievaardigheden en computational thinking) tot het kritisch en bewust omgaan met digitalisering (mediawijsheid en voorwaarden voor digitale geletterdheid).  Voor leraren in het primair en voortgezet onderwijs, om je te helpen onderbouwde keuzes te maken bij het vormgeven van jouw onderwijs.

Digitale informatievaardigheden

Digitale informatievaardigheden stellen leerlingen in staat om effectief en efficiënt digitale informatie te verzamelen, evalueren, verwerken, synthetiseren en delen. Vijf aanbevelingen waarmee leraren leerlingen kunnen begeleiden om deze complexe competentie te verwerven:

• Koppel de instructie in digitale informatievaardigheden aan authentieke, hele taken die relevant zijn voor leerlingen. Zorg ervoor dat met verschillende media kan worden gewerkt en dat leerlingen daartussen kunnen schakelen.
• Streef zo veel mogelijk naar integratie van digitale informatievaardigheden in het bestaande lesprogramma en het curriculum. Laat digitale informatievaardigheden vaker terugkomen gedurende het curriculum om routine op te bouwen en zorg dat de opdrachten geïntegreerd zijn in bestaande vakken. 
• Doe het proces voor (modeling) als leraar of door medeleerlingen.
• Gebruik activerende werkvormen en laat leerlingen zo mogelijk samenwerken bij het doorlopen van de stappen om een digitale informatietaak uit te voeren. 
• Geef ondersteuning op het proces en bouw die langzaam af om leerlingen naar zelfstandigheid toe te laten werken.

Lees meer 

Aan de slag met dit thema  

Mediawijsheid

Mediawijze kinderen en jongeren kunnen als actieve en kritische burgers een bijdrage leveren aan, en invloed uitoefenen op de gedigitaliseerde samenleving. Onder ‘mediawijsheid’ verstaan we de kennis, vaardigheden en houdingen die nodig zijn om veilig en betrokken deel te nemen aan de digitale samenleving. We onderscheiden drie domeinen waarin mediawijsheid van belang is:

• Meningsvorming en gedragsbeïnvloeding: Kinderen en jongeren worden continu blootgesteld aan online informatie die hun denken en gedrag beïnvloedt. Als leraar kun je ze kritisch leren omgaan met de informatie die ze dagelijks tot zich nemen. Zo bereid je ze voor op hun rol als burger en consument in de democratische samenleving.
• Veiligheid en privacy: Het online delen van informatie brengt risico’s met zich mee. Hoe zorg je dat persoonlijke gegevens van leerlingen veilig zijn? De leraar kan leerlingen helpen privacy-bewust te worden en bijdragen aan online veilig gedrag. Dit kan door trainingen voor veilig internetten, het leren herkennen van online oplichting en leren omgaan met privacy.
• Welzijn en identiteit: Ervaringen van kinderen en jongeren in de online-wereld, bijvoorbeeld via sociale media of gamen, hebben invloed op hun welzijn, lichamelijke en mentale ontwikkeling en identiteitsvorming. Er is lesmateriaal ontwikkeld om leerlingen online weerbaar te maken en hen te helpen bij een gezonde omgang met online media. 

Lees meer

Aan de slag met dit thema  

Computational thinking

Computational thinking (CT) vergroot het vermogen van leerlingen om situaties te begrijpen, logische stappen te nemen en creatieve oplossingen bij vraagstukken te bedenken, ongeacht het vakgebied. Het is een denkproces dat draait om het oplossen van complexe problemen met behulp van de principes van computers, algoritmen en gegevens, afkomstig uit de informatica.

In het onderwijs is het van belang om de ontwikkeling van CT bij leerlingen te stimuleren, aangezien het leerlingen helpt het potentieel van digitale technologie ten volle te benutten, maar ook kritisch te leren denken en analytische vaardigheden te ontwikkelen. CT zou een plek moeten krijgen in veel verschillende vakken, zodat leerlingen kunnen oefenen in verschillende contexten en de relevantie van CT begrijpen. Tegelijkertijd is het zinvol om CT deels apart aan te bieden, waardoor leerlingen dieper begrip krijgen van de fundamentele concepten. 

Lees meer 

Aan de slag met dit thema  

Voorwaarden voor digitale geletterdheid

Er zijn een aantal beïnvloedbare voorwaarden die functioneren als handvatten voor onderwijs dat leidt tot digitale geletterdheid: lezen, ICT-motivatie, ICT-gebruik op school en ervaren pedagogisch leraargedrag.

• Lezen, leeservaring en leesmotivatie vormen het fundament van digitale geletterdheid. Dit fundament kan het best worden opgebouwd door het lezen van hele boeken op papier. Lezen in de digitale wereld heeft een minder positief effect op de leesvaardigheid dan het lezen van hele boeken op papier.
• ICT-motivatie is belangrijk voor de ontwikkeling van digitale geletterdheid, vooral ook omdat deze ontwikkeling tot nu toe nauwelijks op school plaatsvindt maar vooral thuis. Daarom is het van belang dat leraren op school het ICT-zelfvertrouwen van leerlingen bevorderen en ook hun leeroriëntatie (mastery orientation). Het is een kansrijke benadering om dagelijks een beperkte tijd te oefenen met zoeken op internet.
• ICT-gebruik op school lijkt veelal een negatief effect te hebben op (digitale) leesvaardigheid en andere leeruitkomsten. Uitzonderingen hierop vormen (bijna) dagelijks samen browsen op internet vanuit echte leervragen rondom vakinhouden, en het gebruik van essentiële ICT-middelen bij vakken die vallen onder natuur en techniek.
• Leraren die interesse tonen voor hun leerlingen, goed luisteren naar hun leerlingen en hun leerlingen (willen) begrijpen hebben een goede uitgangspositie voor open interacties met leerlingen over digitale geletterdheid.

Lees meer 

Aan de slag met dit thema