Leertijduitbreiding: wat werkt?

Leerlingen met achterstanden krijgen soms extra lestijd in de vorm van extra lessen na schooltijd, in een schakelklas of in de vorm van zomerschool. Dit noemen we leertijduitbreiding: extra onderwijstijd bovenop het reguliere programma. De gedachte is dat leerlingen die van huis uit minder kansen krijgen, door extra tijd het verschil kunnen inhalen – een compenserende aanpak waarbij school biedt wat thuis of in de omgeving ontbreekt. Maar levert dat iets op? Het antwoord is genuanceerd: leertijduitbreiding kán effectief zijn, maar niet automatisch. De invulling bepaalt het succes. In dit artikel lees je wat werkt en waarom.

Wat is leertijduitbreiding en waarom?

Leertijduitbreiding kent vele gezichten. Sommige leerlingen krijgen het hele jaar door extra lessen, anderen gaan naar een zomerschool. Weer anderen krijgen intensieve één-op-één begeleiding. Sommige programma's richten zich op taal en rekenen, andere op persoonlijke ontwikkeling en zelfvertrouwen. In de praktijk is dat onderscheid minder scherp: ook bij sport en cultuur leren kinderen taal, en programma's voor taal en rekenen werken vaak ook aan zelfvertrouwen.

Leertijduitbreiding werkt, maar alleen als je het goed aanpakt. Niet de hoeveelheid tijd is doorslaggevend voor de effectiviteit, maar de kwaliteit van de invulling (Scheerens et al., 2013). Scheerens, J., Hendriks, M. A., Luyten, J. W., Sleegers, P. J. C., & Glas, C. A. W. (2013). Productive time in education: A review of the effectiveness of teaching time at school, homework and extended time outside school hours.  Universiteit Twente.
 Daarom bespreken we eerst de verschillende vormen en daarna de succesfactoren en praktische implicaties.

Vormen van leertijduitbreiding

We bespreken drie vormen van leertijduitbreiding: 1) structureel, 2) intensief en tijdelijk, en 3) vakantiegebonden.

Structureel: het hele jaar door extra ondersteuning

Bij deze vorm krijgen leerlingen gedurende het hele schooljaar structureel extra tijd in een aparte setting met kleine groepen. Dit varieert van enkele uren per week tot bijna een volledig programma. Deze vorm is vooral voor nieuwkomers of leerlingen met een grote taalachterstand (Hoogeveen, 2014; Hoogeveen, K. (2014). Effectief instrument bestrijding taalachterstand: Taal en nog meer in de schakelklas. In D. Bontje, K. Broekhof, H. Fukkink, K. Hoogeveen, P. Muller, F. Studulski, K. Vaessen, & J. Verheijke (Eds.), Leertijdverlenging (pp. 7-10). Sardes.
 Mulder et al., 2012). Mulder, L., Van der Veen, I.  Derriks, M., & Elshof, D. (2012). De schakelklasleerlingen verder gevolgd. Het tweede vervolgonderzoek bij leerlingen die in 2006/07 of 2007/08 in een schakelklas hebben gezeten. ITS Radboud Universiteit Nijmegen, Kohnstamm Instituut.
 Leerlingen krijgen zowel extra instructie in taal of rekenen als een rijk aanbod aan kennis en ervaringen. In deze programma’s werken leerlingen niet alleen aan cognitieve vaardigheden, maar ook aan motivatie, zelfvertrouwen en kennisverbreding. 

Voorbeelden van structurele leertijduitbreiding zijn:

• Verlengde schooldag (naschoolse programma’s)
• Schakelklassen (voltijd, deeltijd of verlengde schooldag)
• Weekendschool (waar leerlingen bijvoorbeeld drie jaar lang elke zondag lessen krijgen in uiteenlopende vakgebieden van professionals)

Verlengde schooldag

Onderzoeken naar de verlengde schooldag, waaronder naschoolse programma’s, laten kleine maar positieve effecten zien op cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten, blijkt uit internationale reviews. Dit geldt vooral voor praktijkgerichte en cultureel responsieve programma's (Jilink et al., 2025; Jilink, L., Leseman, P., Slot, P., & Gevers, M. (2025). The role of after-school programs in supporting social and emotional learning: A synthesis of systematic reviews. International Journal of Educational Research Open, 9, 100546. https://doi.org/10.1016/j.ijedro.2025.100546
 Natividad-Sancho et al., 2024; Natividad-Sancho, L., Peeters, M., Vaquero-Diego, M., O'Connor, E., Pareja-Flores, C., Flecha, R., & Khalfaoui, A. (2024). Review of the scientific literature on the impact of extending learning time with vulnerable groups. Frontiers in Education, 9, 1358832. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2024.107809
 Yao et al., 2023).  Yao, Y., Chen, J., Li, L., & Chen, X. (2023). Effects of After-School Programs on Student Cognitive and Non-Cognitive Abilities: A Meta-Analysis Based on 37 Experimental and Quasi-Experimental Studies. Children, 10(8), 1362. https://doi.org/10.15354/sief.23.re228
De effecten variëren echter afhankelijk van sociaal-economische status, migratieachtergrond, intensiviteit van het programma en schoolcontext. Extra lestijd voor basisvaardigheden draagt weliswaar bij aan betere leerprestaties, maar voor leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond werd geen positief effect op leesniveau gevonden (Yao et al., 2023). Yao, Y., Chen, J., Li, L., & Chen, X. (2023). Effects of After-School Programs on Student Cognitive and Non-Cognitive Abilities: A Meta-Analysis Based on 37 Experimental and Quasi-Experimental Studies. Children, 10(8), 1362. https://doi.org/10.15354/sief.23.re228

Schakelklassen

Nederlands onderzoek toont ook positieve effecten voor schakelklassen. Leerlingen in een schakelklas boeken meer vooruitgang in taal dan vergelijkbare leerlingen. Dit effect blijft zichtbaar in het voortgezet onderwijs (Mulder et al., 2012). Mulder, L., Van der Veen, I.  Derriks, M., & Elshof, D. (2012). De schakelklasleerlingen verder gevolgd. Het tweede vervolgonderzoek bij leerlingen die in 2006/07 of 2007/08 in een schakelklas hebben gezeten. ITS Radboud Universiteit Nijmegen, Kohnstamm Instituut.
 Nederlandse gemeenten die schakelklassen hebben ingezet, noemen verschillende opbrengsten, zoals een grotere woordenschat, meer zelfvertrouwen en een betere samenwerking tussen scholen en schoolbesturen (Beekhoven et al., 2017). Beekhoven, S., Hoogeveen, K., Kruiter, J., & Heyden, K. (2017). Schakelklassen, zomerscholen en onderwijstijdverlenging. Een inventariserend onderzoek onder gemeenten en scholen. Sardes.
 Ook kopklassen - waarin leerlingen na groep 8 en vóór de brugklas een schooljaar oefenen met taalvaardigheden - laten hogere Cito-scores en hogere adviezen zien (Ledoux & Veen, 2009). Ledoux, G., & Veen, A. (2009). Beleidsdoorlichting onderwijsachterstandenbeleid periode 2002-2008. Kohnstamm Instituut.
 Grootschalig onderzoek hiernaar ontbreekt echter.

Weekendschool

Bij programma's gericht op brede ontwikkeling zoals een weekendschool, zien we vooral effecten op zelfvertrouwen, zelfstandigheid en toekomstperspectief. Nederlands onderzoek laat zien dat leerlingen vaker vragen durven te stellen, eerder opkomen voor klasgenoten en hun schoolprestaties positiever inschatten (Appelhof et al., 2013; Appelhof, G. J., Terwel, H., & van de Werfhorst, H. (2013). Effecten van IMC Weekendschool op zelfvertrouwen, toekomstperspectieven en sociale verbondenheid. Amsterdam: IMC Weekendschool Research & Development.
 Helms et al., 2021). Helms, R., Fukkink, R., & Van Driel, R. (2021). Benefits of an out-of-school time program on social-emotional learning among underprivileged adolescent youth: A retrospective analysis. Manuscript submitted for publication.
 Internationale reviews benadrukken dat dergelijke programma's vooral effectief zijn voor de sociaal-emotionele ontwikkeling, wanneer ze bestaan uit praktijkgericht leren, een cultureel responsieve inhoud hebben en oog hebben voor sterke relaties tussen leeftijdsgenoten en tussen volwassenen en kinderen (Jilink et al., 2025). Jilink, L., Leseman, P., Slot, P., & Gevers, M. (2025). The role of after-school programs in supporting social and emotional learning: A synthesis of systematic reviews. International Journal of Educational Research Open, 9, 100546. https://doi.org/10.1016/j.ijedro.2025.100546

Intensief en tijdelijk: tutoring voor specifieke achterstanden

Bij tutoring krijgen leerlingen korte, krachtige begeleiding. De focus ligt op één specifieke achterstand: technisch lezen, bepaalde rekenvaardigheden of woordenschat. De leerling krijgt gedurende enkele weken tot maanden gerichte ondersteuning, vaak één-op-één of in een heel kleine groep.

De frequentie is hoog: minimaal drie keer per week, vaak dagelijks, met sessies van een half uur tot een uur (Nickow et al., 2024). Nickow, A., Oreopoulos, P., & Quan, V. (2024). The promise of tutoring for PreK–12 learning: A systematic review and meta-analysis of the experimental evidence. American Educational Research Journal, 61(1), 74-107. https://doi.org/10.3102/00028312231208687
 Zodra de leerling het doel heeft bereikt, kan de interventie stoppen. Grootschalige meta-analyses en reviews laten zien dat tutoring consistente positieve effecten heeft (Dietrichson et al., 2021; Dietrichson, J., Filges, T., Seerup, J. K., Klokker, R. H., Viinholt, B. C., Bøg, M., & Eiberg, M. (2021). Targeted school‐based interventions for improving reading and mathematics for students with or at risk of academic difficulties in Grades K‐6: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 17(2), e1152. https://doi.org/10.1002/cl2.1152
 Ritter et al., 2009; Ritter, G. W., Barnett, J. H., Denny, G. S., & Albin, G. R. (2009). The effectiveness of volunteer tutoring programs for elementary and middle school students: A meta-analysis. Review of Educational Research, 79(1), 3-38. https://doi.org/10.3102/0034654308325690
 Nickow et al., 2024). Nickow, A., Oreopoulos, P., & Quan, V. (2024). The promise of tutoring for PreK–12 learning: A systematic review and meta-analysis of the experimental evidence. American Educational Research Journal, 61(1), 74-107. https://doi.org/10.3102/00028312231208687
 Dit geldt vooral voor tutoring door leraren of onderwijsassistenten, in de lagere leerjaren van het po, meerdere keren per week en tijdens schooltijd (Dietrichson et al., 2021; Dietrichson, J., Filges, T., Seerup, J. K., Klokker, R. H., Viinholt, B. C., Bøg, M., & Eiberg, M. (2021). Targeted school‐based interventions for improving reading and mathematics for students with or at risk of academic difficulties in Grades K‐6: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 17(2), e1152. https://doi.org/10.1002/cl2.1152
 Nickow et al., 2024). Nickow, A., Oreopoulos, P., & Quan, V. (2024). The promise of tutoring for PreK–12 learning: A systematic review and meta-analysis of the experimental evidence. American Educational Research Journal, 61(1), 74-107. https://doi.org/10.3102/00028312231208687
 Gerichte interventies voor leerlingen met academische problemen (groep 1-6) hebben positieve effecten op lezen en rekenen, op korte en lange termijn (Dietrichson et al., 2021). Dietrichson, J., Filges, T., Seerup, J. K., Klokker, R. H., Viinholt, B. C., Bøg, M., & Eiberg, M. (2021). Targeted school‐based interventions for improving reading and mathematics for students with or at risk of academic difficulties in Grades K‐6: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 17(2), e1152. https://doi.org/10.1002/cl2.1152

Lees ook
Themapagina over tutoring door onderwijspersoneel 

Lees ook 
Themapagina over tutoring door medeleerlingen

Vakantiegebonden: zomerscholen

Zomerscholen zijn een vorm van leertijduitbreiding waarbij leerlingen gedurende één tot vijf weken dagelijks enkele uren onderwijs volgen in een vakantieperiode. Zomerscholen zijn meestal gericht op taal en rekenen, in groepen van vijf tot vijftien leerlingen (Borman & Dowling, 2006; Borman, G. D., & Dowling, N. M. (2006). Longitudinal achievement effects of multiyear summer school: Evidence from the Teach Baltimore Randomized Field Trial. Educational Evaluation and Policy Analysis, 28(1), 25-48. https://doi.org/10.3102/01623737028001025
  Education Endowment Foundation, 2019). Education Endowment Foundation (2019). Summer schools. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching…
 Deze aanpak heeft verschillende doelen. Het belangrijkste is leerachterstanden inhalen, zodat leerlingen beter voorbereid zijn op een nieuwe schoolfase en niet blijven zitten (Faber et al., 2014; Faber, S. E., Timmerman, M. C., & Kievitsbosch, A. F. (2014). De zomerschool: Een effectieve interventie tegen zittenblijven. Rijksuniversiteit Groningen.
  Haelermans et al., 2017). Haelermans, C, Ghysels, J., Monfrance, M., Rud, I., & Groot, W. (2017). Procesvaluatie lentescholen en effectanalyse lente- en zomerscholen 2016. Top Institute for Evidence-based Education Research (TIER), Universiteit Maastricht.
 Daarnaast willen scholen voorkomen dat leerlingen tijdens de lange vakantie kennis verliezen. Iets wat vooral speelt bij leerlingen die de zomer in het buitenland doorbrengen en daar weinig of geen Nederlands spreken (Alexander et al., 2007; Alexander, K. L., Entwisle, D. R., & Olson, L. S. (2007). Lasting consequences of the summer learning gap. American Sociological Review, 72(2), 167-180. https://doi.org/10.1177/000312240707200202
 De Wolf et al., 2021). De Wolf, I., Breuer, T., Van Wetten, S., Naaijkens, E., & Bootsma, M. (2021). Praktijkkaart. Zomer- en vakantiescholen. Education Lab.

Onderzoek toont dat zomerscholen op korte termijn effectief kunnen zijn. Recente internationale meta-analyses laten zien dat zomerprogramma's kleine maar positieve effecten hebben op cognitieve uitkomsten, met name wiskunde en geletterdheid (Lynch et al., 2023,  Lynch, K., An, L., & Mancenido, Z. (2023). The impact of summer programs on student mathematics achievement: A meta-analysis. Review of Educational Research, 93(2), 275-315. https://doi.org/10.3102/00346543221105543
2025). Lynch, K., Lanteri, L., An, L., Mancenido, Z., & Richardson, J. (2025). The effects of summer learning on social-emotional and behavioral outcomes: A meta-analysis. Social and Emotional Learning: Research, Practice, and Policy, 5, 100101. https://doi.org/10.1016/j.sel.2025.100101
 Het is echter belangrijk om te vermelden dat veel onderzoek naar zomerscholen methodologisch zwak is, met kleine studies (Muir et al., 2024). Muir, D., Orlando, C., & Newton, B. (2024). Impact of summer programmes on the outcomes of disadvantaged or ‘at risk’young people: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 20(2), e1406. https://doi.org/10.1002/cl2.1406
 Conclusies moeten daarom voorzichtig worden geïnterpreteerd en meer onderzoek is nodig om beter te begrijpen wanneer en voor wie zomerscholen het beste werken.

Leerlingen boeken gemiddeld twee maanden extra vooruitgang (Education Endowment Foundation, 2019). Education Endowment Foundation (2019). Summer schools. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching…
 Zomerscholen dragen bij aan taalvaardigheden (woordenschat, tekstbegrip, leesvaardigheid) en rekenvaardigheden (Cooper et al., 2000; Cooper, H., Charlton, K., Valentine, J. C., Muhlenbruck, L., & Borman, G. D. (2000). Making the most of summer school: A meta-analytic and narrative review. Monographs of the Society for Research in Child Development, 65(1), 1-127.
 Faber et al., 2014;  Faber, S. E., Timmerman, M. C., & Kievitsbosch, A. F. (2014). De zomerschool: Een effectieve interventie tegen zittenblijven. Rijksuniversiteit Groningen.
Haelermans et al., 2017). Haelermans, C, Ghysels, J., Monfrance, M., Rud, I., & Groot, W. (2017). Procesvaluatie lentescholen en effectanalyse lente- en zomerscholen 2016. Top Institute for Evidence-based Education Research (TIER), Universiteit Maastricht.
 Daarnaast hebben ze positieve effecten op leesplezier: ongeveer 60% van de deelnemers verschuift van nooit lezen naar één à twee keer per maand lezen (Muir et al., 2024). Muir, D., Orlando, C., & Newton, B. (2024). Impact of summer programmes on the outcomes of disadvantaged or ‘at risk’young people: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 20(2), e1406. https://doi.org/10.1002/cl2.1406
 Ook blijkt uit Nederlands onderzoek dat zomerscholen kunnen helpen om zittenblijven te voorkomen, met name bij leerlingen die net niet voldeden aan de overgangsnorm en waar leraren verwachtten dat extra tijd het verschil kon maken (Haelermans et al., 2017). Haelermans, C, Ghysels, J., Monfrance, M., Rud, I., & Groot, W. (2017). Procesvaluatie lentescholen en effectanalyse lente- en zomerscholen 2016. Top Institute for Evidence-based Education Research (TIER), Universiteit Maastricht.
 Nederlandse scholen en gemeenten die zomerscholen hebben ingezet, noemen verschillende opbrengsten, zoals verrijking van het taalonderwijs, veel individuele aandacht voor leerlingen en meer samenwerking tussen scholen en schoolbesturen (Beekhoven et al., 2017). Beekhoven, S., Hoogeveen, K., Kruiter, J., & Heyden, K. (2017). Schakelklassen, zomerscholen en onderwijstijdverlenging. Een inventariserend onderzoek onder gemeenten en scholen. Sardes.

De effecten variëren echter afhankelijk van sociaal-economische status, migratieachtergrond, intensiviteit van het programma en schoolcontext. Leerlingen met middelgrote achterstanden profiteren het meest van zomerscholen; leerlingen met zeer grote achterstanden hebben vaak meer nodig dan een korte interventie kan bieden (Monfrance et al., 2024;  Monfrance, M., Haelermans, C., & Schils, T. (2024). Effects of summer schools: Who benefits the most? PLOS ONE, 19(4), e0302060.
Yao et al., 2023). Yao, Y., Chen, J., Li, L., & Chen, X. (2023). Effects of After-School Programs on Student Cognitive and Non-Cognitive Abilities: A Meta-Analysis Based on 37 Experimental and Quasi-Experimental Studies. Children, 10(8), 1362. https://doi.org/10.15354/sief.23.re228

Een kanttekening is dat enkele maanden na de zomerschool deelnemers vaak niet meer beter presteren. Dit wijst op het belang van opvolging in het reguliere onderwijs. Omdat zomerscholen slechts enkele weken duren, moeten leraren in het nieuwe schooljaar aandacht blijven houden voor de deelnemers, anders verdwijnt het effect (Borman & Dowling, 2006; Borman, G. D., & Dowling, N. M. (2006). Longitudinal achievement effects of multiyear summer school: Evidence from the Teach Baltimore Randomized Field Trial. Educational Evaluation and Policy Analysis, 28(1), 25-48. https://doi.org/10.3102/01623737028001025
 Cooper et al., 2000; Cooper, H., Charlton, K., Valentine, J. C., Muhlenbruck, L., & Borman, G. D. (2000). Making the most of summer school: A meta-analytic and narrative review. Monographs of the Society for Research in Child Development, 65(1), 1-127.
 Verachtert et al., 2021). Verachtert, P., Bellens, K., Surma, T., & Muijs, D. (2021). Zomerscholen in Vlaanderen 2020: evalueren en inspireren. Onderzoeksrapport.  Thomas More-hogeschool.
 Ook helpt het als zomerscholen langer duren: programma's van tien dagen of meer laten stabielere effecten zien (Haelermans et al., 2017). Haelermans, C, Ghysels, J., Monfrance, M., Rud, I., & Groot, W. (2017). Procesvaluatie lentescholen en effectanalyse lente- en zomerscholen 2016. Top Institute for Evidence-based Education Research (TIER), Universiteit Maastricht.
 Vanuit het principe van gespreid leren is het bovendien beter om over langere tijd aan achterstanden te werken (Dunlosky et al., 2013). Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4-58. https://doi.org/10.1177/1529100612453266
 Het is daarom aan te raden om zomerscholen te combineren met structurele ondersteuning gedurende het schooljaar.

Naast leerresultaten ondersteunen zomerprogramma's ook de motivatie, schoolhouding en sociale vaardigheden van leerlingen (Lynch et al., 2025). Lynch, K., Lanteri, L., An, L., Mancenido, Z., & Richardson, J. (2025). The effects of summer learning on social-emotional and behavioral outcomes: A meta-analysis. Social and Emotional Learning: Research, Practice, and Policy, 5, 100101. https://doi.org/10.1016/j.sel.2025.100101
 Deze positieve effecten zijn vooral zichtbaar kort na afloop van het programma, en hebben onder meer betrekking op inzet voor school, leerhouding en zichtbaar schoolgedrag. Over effecten op de langere termijn is nog weinig bekend (Lynch et al., 2025). Lynch, K., Lanteri, L., An, L., Mancenido, Z., & Richardson, J. (2025). The effects of summer learning on social-emotional and behavioral outcomes: A meta-analysis. Social and Emotional Learning: Research, Practice, and Policy, 5, 100101. https://doi.org/10.1016/j.sel.2025.100101
 Voor mentale gezondheid zijn de effecten minder duidelijk: zomerscholen lijken angst, depressieve gevoelens en stress licht te verminderen, maar de verbeteringen zijn te klein om er zeker van te zijn dat ze door de zomerschool komen (Eglitis et al., 2024). Eglitis, E., Simpson, C., Singh, B., Olds, T., Machell, A., Virgara, R., ... & Maher, C. (2024). Effect of summer holiday programs on children’s mental health and well-being: Systematic review and meta-analysis. Children, 11(8), 887. https://doi.org/10.3390/children11080887
 Wel geldt dat programma's voor kwetsbare kinderen vaker positieve effecten laten zien op welbevinden en zelfbeeld dan programma's voor alle leerlingen (Eglitis et al., 2024). Eglitis, E., Simpson, C., Singh, B., Olds, T., Machell, A., Virgara, R., ... & Maher, C. (2024). Effect of summer holiday programs on children’s mental health and well-being: Systematic review and meta-analysis. Children, 11(8), 887. https://doi.org/10.3390/children11080887

Succesfactoren: wat maakt leertijduitbreiding effectief?

Uit onderzoek komen een aantal algemene succesfactoren naar voren die voor alle vormen van leertijduitbreiding gelden.

Kleine groepen en individuele aandacht

Hoe kleiner de groep, hoe beter. Voor intensieve interventies is één-op-één ideaal. Lukt dat niet? Werk dan met maximaal vier leerlingen (Nickow et al., 2024). Nickow, A., Oreopoulos, P., & Quan, V. (2024). The promise of tutoring for PreK–12 learning: A systematic review and meta-analysis of the experimental evidence. American Educational Research Journal, 61(1), 74-107. https://doi.org/10.3102/00028312231208687
 Voor structurele programma's liggen de groepen groter – tussen de 8 en 15 leerlingen – maar ook daar geldt: kleiner is beter (Borman &Dowling, 2006; Borman, G. D., & Dowling, N. M. (2006). Longitudinal achievement effects of multiyear summer school: Evidence from the Teach Baltimore Randomized Field Trial. Educational Evaluation and Policy Analysis, 28(1), 25-48. https://doi.org/10.3102/01623737028001025
 Education Endowment Foundation, 2019; Education Endowment Foundation (2019).  Summer schools. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching-learning-toolkit/summer-schools
 Ledoux & Veen, 2009). Ledoux, G., & Veen, A. (2009). Beleidsdoorlichting onderwijsachterstandenbeleid periode 2002-2008. Kohnstamm Instituut.
 Alleen op kleine schaal werken is niet genoeg. Het materiaal moet er geschikt voor zijn en leerlingen moeten leren hoe ze effectief in kleine groepen samenwerken. Zo zijn er samenwerkingsvormen die tot onderling overleg leiden – zoals tutoring door medeleerlingen of wederzijdse feedback (Hattie, 2008; Hattie, J. (2008). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement.  Taylor & Francis. https://doi.org/10.1007/s11159-011-9198-8
 Ledoux & Elshof, 2013). Ledoux, G., & Elshof, D. (2013). Hebben leerlingen profijt van de profijtklas? FORUM, Instituut voor Multiculturele Vraagstukken.

Goede begeleiders met hoge verwachtingen

De kwaliteit van begeleiders is cruciaal. Leerlingen die les krijgen van getrainde, gekwalificeerde leraren maken meer vooruitgang (Scheerens et al., 2013;  Scheerens, J., Hendriks, M. A., Luyten, J. W., Sleegers, P. J. C., & Glas, C. A. W. (2013). Productive time in education: A review of the effectiveness of teaching time at school, homework and extended time outside school hours.  Universiteit Twente.
Studulski, 2014). Studulski, F. (2014). Onderzoek naar resultaten: Effecten van leertijdverlenging. In D. Bontje, K. Broekhof, H. Fukkink, K. Hoogeveen, P. Muller, F. Studulski, K. Vaessen, & J. Verheijke (Eds.), Leertijdverlenging (pp. 39-43). Sardes.
 Bij naschoolse programma's is de kwaliteit van begeleiders zelfs belangrijker dan andere kenmerken (Education Endowment Foundation, 2019). Education Endowment Foundation (2019). Summer schools. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching…
 Een goede begeleider is positief en betrokken, heeft hoge verwachtingen en zorgt dat de doelen en uitdagingen net binnen het bereik van de leerling liggen (Hattie, 2008). Hattie, J. (2008). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement.  Taylor & Francis. https://doi.org/10.1007/s11159-011-9198-8
 Of de begeleider de reguliere leraar van de leerling is, doet er minder toe (Scheerens et al., 2013). Scheerens, J., Hendriks, M. A., Luyten, J. W., Sleegers, P. J. C., & Glas, C. A. W. (2013). Productive time in education: A review of the effectiveness of teaching time at school, homework and extended time outside school hours.  Universiteit Twente.

Voldoende intensief en langdurig

De extra tijd moet substantieel zijn om effect te hebben. De beste resultaten komen van programma's die leertijd fors uitbreiden – tot wel 360 uur op jaarbasis (Appelhof, 2014; Appelhof, P. (2014). Uitbreiding van leertijd levert winst op*. Basisschoolmanagement, 28*(2).
 Claassen et al., 2009; Claassen, A., Driessen, G., & Smit, F. (2009). Naar meer leertijd voor Rotterdamse kinderen: Evaluatie van de dag- en wijkarrangementen in het Rotterdamse basisonderwijs. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen. ITS.
  Vaessen, 2012 ). Vaessen, K. (2012). Zeven jaar ervaring met het Leerkansenprofiel in Den Haag. In F. Studulski & S. Peterink (Eds.), Nieuwe trends in brede scholen en kindcentra. SWP Uitgeverij.
 Ook de frequentie is van belang: voor intensieve interventies geldt een minimum van drie keer per week (Nickow et al., 2024, Nickow, A., Oreopoulos, P., & Quan, V. (2024). The promise of tutoring for PreK–12 learning: A systematic review and meta-analysis of the experimental evidence. American Educational Research Journal, 61(1), 74-107. https://doi.org/10.3102/00028312231208687
 Yao et al., 2023). Yao, Y., Chen, J., Li, L., & Chen, X. (2023). Effects of After-School Programs on Student Cognitive and Non-Cognitive Abilities: A Meta-Analysis Based on 37 Experimental and Quasi-Experimental Studies. Children, 10(8), 1362. https://doi.org/10.15354/sief.23.re228

De praktijk is weerbarstig. Onderzoek wijst op hoge kosten, lange implementatietijd en organisatieproblemen (Dante & Ignacio, 2023). Dante, I., & Ignacio, C. (2023). Extended School Day: Evidence, implementation challenges and recommendations. Revista de Educación, 399, 37-66. http://dx.doi.org/10.18235/0005175
  Eén-op-één tutoring werkt het best, maar is lastig op te schalen. Zomerscholen van vijf weken zijn effectiever dan van één week, maar de drempel om mee te doen wordt dan ook hoger (Haelermans et al., 2017). Haelermans, C, Ghysels, J., Monfrance, M., Rud, I., & Groot, W. (2017). Procesvaluatie lentescholen en effectanalyse lente- en zomerscholen 2016. Top Institute for Evidence-based Education Research (TIER), Universiteit Maastricht.
 Kies daarom beter voor een programma van goede kwaliteit dat wél haalbaar is, dan voor een ideaal programma dat niet lukt.

Bij voorkeur tijdens schooltijd en niet vrijblijvend

Programma's die tijdens schooltijd plaatsvinden, zijn effectiever dan programma's buiten schooltijd. De drempel is lager en deelname minder vrijblijvend. Gedeeltelijke deelname heeft namelijk weinig effect (Borman & Dowling, 2006; Borman, G. D., & Dowling, N. M. (2006). Longitudinal achievement effects of multiyear summer school: Evidence from the Teach Baltimore Randomized Field Trial. Educational Evaluation and Policy Analysis, 28(1), 25-48. https://doi.org/10.3102/01623737028001025
 Education Endowment Foundation, 2019). Education Endowment Foundation (2019). Summer schools. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching…
 Hier ligt ook een rol voor ouders: betrokken ouders die hun kind stimuleren en de interventie thuis positief ondersteunen verhogen de kans op succes (Cooper et al., 2000; Cooper, H., Charlton, K., Valentine, J. C., Muhlenbruck, L., & Borman, G. D. (2000). Making the most of summer school: A meta-analytic and narrative review. Monographs of the Society for Research in Child Development, 65(1), 1-127.
 Faber et al., 2014; Faber, S. E., Timmerman, M. C., & Kievitsbosch, A. F. (2014). De zomerschool: Een effectieve interventie tegen zittenblijven. Rijksuniversiteit Groningen.
 Haelermans et al., 2017). Haelermans, C, Ghysels, J., Monfrance, M., Rud, I., & Groot, W. (2017). Procesvaluatie lentescholen en effectanalyse lente- en zomerscholen 2016. Top Institute for Evidence-based Education Research (TIER), Universiteit Maastricht.

Verbinding met de school

Leertijduitbreiding vindt vaak plaats buiten het reguliere klaslokaal. Dat maakt verbinding met het reguliere onderwijs extra belangrijk. Transfer van wat leerlingen in het extra programma leren is essentieel voor blijvend effect. Afstemming tussen het extra programma en het reguliere curriculum is daarom belangrijk (Education Endowment Foundation, 2019; Education Endowment Foundation (2019). Summer schools. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching…
 Hoogeveen & Vaessen, 2013; Hoogeveen, K., & Vaessen, K. (2013). Inventarisatie Zomerscholen Nederland. Sardes.
 Veen et al., 2020). Veen, A., Veen, I. van der, Heurter, A. & Elshof, D. (2020). Evaluatie van Doen-denken. Een ontwikkelingsstimuleringsprogramma voor basisscholen in Rotterdam. Amsterdam: Kohnstamm Instituut (Rapport 1034).
 Leraren moeten het programma kennen en begrijpen waarom het belangrijk is voor hun leerlingen. Ook helpt het als begeleiders in het extra programma intensief contact houden met de school en met ouders, voor, tijdens en na deelname (Sharp et al., 2007). Sharp, C., Chamberlain, T., Morrison, J., & Filmer-Sankey, C. (2007). Playing for Success. An Evaluation of its Long Term Impact. National Foundation for Education Research.

Specifieke werkzame mechanismen per vorm

Naast deze algemene succesfactoren zijn er per vorm van leertijduitbreiding ook specifieke mechanismen die het verschil maken.

Bij structurele programma's: thematisch werken en betekenisvol leren

Structurele programma's die het hele jaar duren, werken het best wanneer ze thematisch zijn en de verbinding leggen tussen binnen- en buitenschools leren. Betekenisvol leren helpt leerlingen nieuwe kennis te verbinden aan hun leefwereld, bijvoorbeeld via projecten, uitstapjes en praktisch werk. Dit geldt voor schakelklassen, waar leerlingen vaak thematisch werken en via uitstapjes kennis opdoen (Hoogeveen, 2014; Hoogeveen, K. (2014). Effectief instrument bestrijding taalachterstand: Taal en nog meer in de schakelklas. In D. Bontje, K. Broekhof, H. Fukkink, K. Hoogeveen, P. Muller, F. Studulski, K. Vaessen, & J. Verheijke (Eds.), Leertijdverlenging (pp. 7-10). Sardes.
 Ledoux & Elshof, 2013), Ledoux, G., & Elshof, D. (2013). Hebben leerlingen profijt van de profijtklas? FORUM, Instituut voor Multiculturele Vraagstukken.
 maar ook voor weekendscholen, waar programma's gericht zijn op brede ontwikkeling. Bij weekendscholen spelen rolmodellen een belangrijke rol: professionals uit verschillende vakgebieden laten leerlingen zien wat mogelijk is en helpen hen een positiever beeld te ontwikkelen van zichzelf en hun toekomst (Appelhof et al., 2013; Appelhof, G. J., Terwel, H., & van de Werfhorst, H. (2013). Effecten van IMC Weekendschool op zelfvertrouwen, toekomstperspectieven en sociale verbondenheid. Amsterdam: IMC Weekendschool Research & Development.
 Helms et al., 2021). Helms, R., Fukkink, R., & Van Driel, R. (2021). Benefits of an out-of-school time program on social-emotional learning among underprivileged adolescent youth: A retrospective analysis. Manuscript submitted for publication.
 Sterke relaties tussen leeftijdsgenoten en tussen volwassenen en kinderen blijken daarbij essentieel voor effecten op identiteitsvorming en sociale vaardigheden (Jilink et al., 2025). Jilink, L., Leseman, P., Slot, P., & Gevers, M. (2025). The role of after-school programs in supporting social and emotional learning: A synthesis of systematic reviews. International Journal of Educational Research Open, 9, 100546. https://doi.org/10.1016/j.ijedro.2025.100546

Bij intensieve interventies: precisie en directe feedback

Bij intensieve interventies draait het om precisie: de begeleiding moet precies gericht zijn op wat de individuele leerling nodig heeft. Dit vraagt om grondige diagnostiek vooraf, zodat helder is waar de achterstand zit en wat het doel van de interventie is. Tijdens de interventie is directe, positieve feedback cruciaal (Sharp et al., 2007). Sharp, C., Chamberlain, T., Morrison, J., & Filmer-Sankey, C. (2007). Playing for Success. An Evaluation of its Long Term Impact. National Foundation for Education Research.
 Als leerlingen succeservaringen opdoen en merken dat ze vooruitgaan, activeert dit hen om zelfstandig aan de slag te gaan en vergroot het hun zelfvertrouwen. 

Bij zomerscholen: focus op leren en goede opvolging

Goede materialen en bekwame leraren zijn belangrijk. Meta-analyses laten zien dat zomerscholen vooral effectief zijn als er goede materialen beschikbaar zijn en als de lessen worden gegeven door opgeleide, bekwame leraren (Education Endowment Foundation, 2019; Education Endowment Foundation (2019). Summer schools. https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching…
 Cooper et al., 2000). Cooper, H., Charlton, K., Valentine, J. C., Muhlenbruck, L., & Borman, G. D. (2000). Making the most of summer school: A meta-analytic and narrative review. Monographs of the Society for Research in Child Development, 65(1), 1-127.
 De leraren hebben een positieve houding en tonen zich betrokken (Faber et al., 2014; Faber, S. E., Timmerman, M. C., & Kievitsbosch, A. F. (2014). De zomerschool: Een effectieve interventie tegen zittenblijven.  Rijksuniversiteit Groningen.
 Haelermans et al., 2017; Haelermans, C, Ghysels, J., Monfrance, M., Rud, I., & Groot, W. (2017). Procesvaluatie lentescholen en effectanalyse lente- en zomerscholen 2016. Top Institute for Evidence-based Education Research (TIER), Universiteit Maastricht.
 Verachtert et al., 2021). Verachtert, P., Bellens, K., Surma, T., & Muijs, D. (2021). Zomerscholen in Vlaanderen 2020: evalueren en inspireren. Onderzoeksrapport.  Thomas More-hogeschool.

Past deze aanpak bij jouw school?

Wil je weten of deze aanpak een goede keuze is voor jouw leerlingen en school? Bekijk de aanpak Leertijduitbreiding of  Zomerscholen en lees meer over de benodigde tijdsinvestering, kosten en wetenschappelijke onderbouwing. Kijk ook eens wat we weten over andere aanpakken. Combineer de inzichten uit de Toolkit Leren en Lesgeven met jouw vakkennis en schoolcontext om weloverwogen keuzes te maken.

Onderwijsprofessionals hebben bijgedragen aan dit artikel door vanuit de praktijk mee te denken bij de afbakening van het thema en door feedback te geven op de tekst. Lees meer over de kwaliteitscriteria.