Voor de coronacrisis bleek dat de rekenvaardigheid aan het einde van groep 8 licht is toegenomen sinds 2011. Echter, slechts 33% van de groep 8 leerlingen weet het gewenste streefniveau 1S te halen terwijl de ambitie 65% is.
Bijdrage van
Alexander Krepel
(Kohnstamm Instituut) Meer informatie
De coronacrisis kan de rekenachterstanden vergroot hebben ten opzichte van wat leerlingen normaal gesproken zouden halen. Wat zijn de mogelijkheden om rekenachterstanden aan te pakken? Een goede rekendidactiek is allereerst van belang. Daarnaast kunnen leerlingen oefenen met (digitale) hulpmiddelen. Voor specifieke doelgroepen zijn ook specifieke tools beschikbaar.
Rekendidactiek
Om rekenen te onderwijzen worden verschillende soorten methoden ingezet. Deze methoden variëren van realistisch rekenen tot methoden die meer gericht zijn op de basisvaardigheden (optellen, aftrekken, vermenigvuldigen, delen). Uit vergelijkend onderzoek in Nederland en daarbuiten blijkt dat de keuze voor een methode niet veel uitmaakt voor de rekenprestaties van basisschoolleerlingen. Het is juist van belang hoe de leraar met een methode omgaat
Hickendorff, M., Mostert, T. M. M., Van Dijk, C. J., Jansen, L. L. M., Van Der Zee L. L., & Fagginger, A. M. (2017). Rekenen op de basisschool. Review van de samenhang tussen beïnvloedbare factoren in het onderwijsleerproces en de rekenwiskundeprestaties van basisschoolleerlingen. Leiden: Universiteit Leiden. De belangrijkste elementen die samenhangen met betere rekenprestaties van leerlingen in het primair onderwijs zijn:
de pedagogische kwaliteit van de leraar, bijvoorbeeld of de leraar in staat is haar/zijn instructie aan te passen aan de onderwijsbehoefte en het kennisniveau van de leerling
de rekenspecifieke kennis van de leraar
de hoeveelheid tijd die wordt besteed aan rekenen
of er gebruik wordt gemaakt van formatief toetsen om het leerproces te verbeteren
of er wordt gedifferentieerd in niveaugroepen
of er huiswerk wordt gemaakt
of er (digitale) hulpmiddelen worden ingezet
Rekendidactiek bij zwakke rekenaars
Aanvullend is het voor basisschoolleerlingen die moeite hebben met rekenen van belang om interventies uit te voeren die bestaan uit veel oefenen (‘drill’) of inoefenen met voor- en nadoen (‘modelling’). Inoefenen zonder voor- en nadoen heeft nauwelijks effect
Codding, R. S., Burns, M. K., & Lukito, G. (2011). Meta‐analysis of mathematic basic‐fact fluency interventions: A component analysis.Learning Disabilities Research & Practice, 26(1), 36-47. Bij leerlingen die moeite hebben met rekenen, is duidelijke instructie dus extra van belang. Voor zwakke rekenaars, lijkt de keuze voor een bepaalde methode dus in grotere mate samen te hangen met rekenprestaties
Bellens, K., Van den Noortgate, W., & Van Damme, J. (2019). The informed choice: mathematics textbook assessment in light of educational freedom, effectiveness, and improvement in primary education. School Effectiveness and School Improvement, 31(2), 192–211. Zo lijkt onderzoek er op te wijzen dat zwakke rekenaars in het speciaal onderwijs niet goed in staat zijn om de verschillende rekenstrategieën die met name bij constructivistische methoden worden onderwezen, adequaat in te zetten
Timmermans, R. E., & Van Lieshout, E. C. D. M. (2003) Influence of instruction in mathematics for low performing students on strategy use. European Journal of Special Needs Education, 18(1), 5-16.
Een veelgebruikte manier om leerlingen (extra) te laten oefenen met rekenen is door het gebruik van digitale hulpmiddelen. Zo gebruikt 93% van de leerkrachten in het primair onderwijs digitale hulpmiddelen tijdens de rekenles.1 Het gebruik van digitale hulpmiddelen kan goed zijn voor de motivatie. Zo blijkt uit onderzoek dat brugklasleerlingen die voor het vak rekenen oefenden met de app ‘Got it!’ rapporteren dat ze zich meer inzetten voor het vak dan leerlingen die niet met de app oefenden
Meijer, J., Emmelot, Y., Felix, C., & Karssen, A. M. (2014). Gebruik van tablets in de school. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.
Van verschillende Nederlandse programma’s is de effectiviteit onderzocht. Zo is de effectiviteit van het adaptieve programma Snappet in kaart gebracht. Dit bleek een positief effect te hebben op rekenen bij leerlingen in groep 5, waarbij het effect het sterkst was voor leerlingen die van tevoren al goed scoorden in rekenen
Faber, J. M., & Visscher, A. J. (2016). De effecten van Snappet. Effecten van een adaptief onderwijsplatform op leerresultaten en motivatie van leerlingen. Enschede: Universiteit Twente. Een ander digitaal hulpmiddel is het adaptieve oefenprogramma Rekentuin. Uit onderzoek uitgevoerd in groep 6, 7 en 8, blijkt dat oefenen met Rekentuin een positief effect heeft op de automatisering van basisvaardigheden. Dat wil zeggen, leerlingen waren sneller en nauwkeuriger in het uitvoeren van de basisvaardigheden optellen, aftrekken, en delen. Dit effect bleek echter tijdelijk van aard. Bij een retentiemeting haalden leerlingen uit de controlegroepen, die niet met Rekentuin hadden gewerkt, hun achterstand weer in
Meijer, J., & Karssen, M. (2013). Oefenen met Rekentuin helpt bij automatiseren basisbewerkingen. Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Onder brugklasleerlingen bleek het gebruik van het adaptieve programma Muiswerk positieve effecten te hebben op de rekenvaardigheid van brugklasleerlingen
Haelermans, C., & Ghysels, J. (2017). The effect of individualized digital practice at home on math skills – Evidence from a two-stage experiment on whether and why it works.Computers & Education,113(10), 119-134.
Digitale oefenprogramma's zoals Snappet, Rekentuin en Muiswerk, kunnen dus worden gebruikt als oefenstof. Zwakke rekenaars hebben het meeste baat bij directe instructie en expliciete inoefening en herhaling, maar onderling verschillen programma’s in de mate waarin ze dat bevatten. Het is daarom bij de keuze van digitale hulpprogramma’s van belang om goed te bekijken welke soorten instructie het bevat. Met name als oefenmateriaal zijn deze programma's geschikt.
Interventies voor specifieke doelgroepen: kleuters
Hoewel kleuters nog niet expliciet aan het rekenen zijn, wordt er wel al de basis gelegd voor latere rekenvaardigheid. Om in groep 3 te kunnen beginnen met rekenen is voorbereidende rekenvaardigheid nodig bij kleuters. Hieronder vallen vaardigheden zoals tellen, het kennen van getalsymbolen en het vergelijken van numerieke hoeveelheden. Voor kleuters met een achterstand op het gebied van voorbereidende rekenvaardigheid is het remediërend programma 'Op weg naar rekenen' effectief om in te zetten
Toll, S. W. M., & Van Luit, J. E. H. (2014). Effects of remedial numeracy instruction throughout kindergarten starting at different ages: Evidence from an large-scale longitudinal study.Learning and Instruction, 33(5), 39-49.
Van Luit, J. E. H., & Toll, S. W. M. (2013). Op weg naar rekenen. Remediërend programma voor kleuterrekenen. Doetinchem: Graviant.
Volledige referentie: Krepel, A. (2021). Aanpakken van rekenachterstanden. Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op [dag maand jaar], van www.onderwijskennis.nl/node/416
Leerlingen hebben taal nodig om te leren rekenen. Een onderzoeksteam ontwikkelde een stappenplan om leraren in vier stappen te helpen bij het doordenken van de taal bij een rekenopgave.
In deze bundel vind je 25 invloedrijke wetenschappelijke artikelen over rekenonderwijs. Leerkrachten vertellen hoe ze de theorie toepassen in hun klas.
Dit artikel beschrijft het belang van het automatiseren van basisvaardigheden. Er worden acht effectief bewezen handvatten gegeven, gericht op het versterken van de rekenlessen en beleid op school.
