Een overzicht van methodes voor taal- en leesonderwijs in het so

In het Nederlandse onderwijsonderzoek is de aandacht voor taal- en leesmethodes in het speciaal onderwijs onderbelicht. Er zijn maar weinig onderzoeksmiddelen beschikbaar om te kijken wat werkt bij leerlingen met extra ondersteuningsbehoefte en dat vertaalt zich in een beperkt aantal wetenschappelijke studies.

Daar waar wel onderzoek voorhanden is, gaat het vaak om bachelor- of masterscripties en onderzoek met kleine onderzoeksgroepen; in veel gevallen ontbreekt een vergelijking met een controlegroep. De grote verscheidenheid aan stoornissen en beperkingen maakt het uitvoeren van onderzoek ook complex. Met dit overzicht zetten we de aanpakken op een rij voor degenen die meer informatie wensen over de verschillende methodische materialen die voorhanden zijn.

Taal

• Reflecterende taaldidactiek/moedertaalmethode (Van Uden, 1991; Van Uden, A. (1991). Doven in gesprek. De Reflecterende Moedertaal Methode (R.M.M.) voor de opvoeding van dove kinderen. Instituut voor Doven Sint-Michielsgestel.
   Essers, 2005) Essers, A. (1995). Reflecterende moedertaalmethode. Van Horen Zeggen, 35, 10-12. http://www.audcom.nl/static/vhz/oude-nummers/1995-2.pdf
  
• Weerwoord (Kentalis, z.d.), Koninklijke Kentalis (z.d). Weerwoord. https://weerwoord.kentalis.nl/
   gebaseerd op 'Met Woorden in de Weer'
• KLINc (Van der Schuit et al., 2012) Van der Schuit, M., Stoep, J., & Van Balkom, H. (2012). Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie (KLINc): vroege taalinterventie in een speel-/leeromgeving voor kinderen met meervoudige beperkingen. Orthopedagogiek: Onderzoek en Praktijk, 51, 350-368.
  

Aanvankelijk lezen

• Zo leer je kinderen lezen en spellen (Lankhorst et al., 2008) Lankhorst, W.B., Bosman, A.M.T., & Didden, R. (2008). Het effect van twee instructiemethoden op lees- en spellingvaardigheden bij kinderen met een lichte tot matige verstandelijke beperking. Nederlands Tijdschrift voor de Zorg aan mensen met verstandelijke beperkingen, 3, 181-193.
  
• LISBO/VLOT (Vernooy, 2006) Vernooy, K. (2006). Het LISBO- en VLOT-PROJECT: leraargestuurde leesinterventieprojecten voor het speciaal basisonderwijs. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 45, 162-169.
  /RALFI
• Taal in Blokjes/F&L-methode (Fonologische en Leerpsychologische methode) (Gijsel et al., 2010; Gijsel, M., Karman, S., & Bosman, A. (2010). Behandeling van dyslexie met de F&L-methode. Tijdschrift voor Remedial Teaching, 18, 26-29. https://www.taalinblokjes.nl/content/publicaties/Over%20de%20effecten%20van%20de%20behandeling%20van%20dyslexie%20met%20de%20FenL-methode%20GijselEtal%20(2010).pdf
   Van Geffen et al., 2008) Van Geffen, E.C., Berends, M., & Franssens, J. (2008). Effectonderzoek naar de Fonologische en Leerpsychologische methode® voor behandeling van dyslexie. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 47, 365-375. https://www.taalinblokjes.nl/content/publicaties/Effectonderzoek%20naar%20de%20Fonologische%20en%20Leerpsychologische%20methode%20voor%20behandeling%20van%20dyslexie%20(2008).pdf
  
• LOeS-methode (Theunissen et al., 2020) Theunissen, L., Posthumus, G., & van der Burg, J. (2020). Technisch en begrijpend leesonderwijs aan kinderen die niet of nauwelijks kunnen spreken: een pilot studie naar de LOeS-werkwijze (n=2). Orthopedagogiek: Onderzoek en Praktijk, 59(2), 83-105.
  
• Begeleid hardop lezen (Oostdam et al., 2011) Oostdam, R., Blok, H., & Boendermaker, C. (2011). Zwakke lezers effectief helpen met begeleid hardop lezen. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 50, 574-583. https://www.hva.nl/binaries/content/assets/subsites/kc-oo/publicaties/p-574-583_zwakke-lezers-effectief-helpen-met-begeleid-hardop-lezenv3.pdf
  
• Connect programma’s (Smits, Jongejan & Wentink, 2005a, Smits, A., Jongejan, W., & Wentink, H. (2005a). Connect; Klanken en letters. Interventieprogramma voor groep 3. https://dyslexiecentraal.nl/sites/default/files/media/document/2019-08/Draaiboek_Connect_klanken_en_letters.pdf
   2005b, Smits, A., Jongejan, W., & Wentink, H. (2005b). Connect; Woordherkenning. Interventieprogramma voor groep 3. https://dyslexiecentraal.nl/sites/default/files/media/document/2019-08/Draaiboek_Connect_woordherkenning.pdf
   2005c) Smits, A., Jongejan, W., & Wentink, H. (2005c). Connect; Vloeiend lezen. Interventieprogramma voor groep 4. https://dyslexiecentraal.nl/sites/default/files/media/document/2019-08/Draaiboek_Connect_vloeiend_lezen.pdf
  
• Toch nog leren lezen (Verhagen, 1991) Verhagen, W. (1991). ‘Toch nog leren lezen?’ in het speciaal onderwijs. https://tnl.nl/downloads/artikel3.pdf
  
• Sprong Vooruit (voor dove en slechthorende leerlingen) (Koninklijke Auris Groep/Koninklijke Kentalis, z.d.) Koninklijke Auris Groep/Koninklijke Kentalis (z.d.). Sprong Vooruit. https://sprongvooruit.nl/home
  
• Leespraat (Bosch, 2006; Bosch, H. (2006). Lezen om te leren praten. Lezen op de basisschool. Down+Up, 75, 44-47. http://www.stichtingscope.nl/pdf/75_lezen_om_te_leren_praten_4.pdf
   2012) Bosch, H. (2012). Vijf fasen van leesontwikkeling in Leespraat. Down+Up, 97, 26-29. http://www.stichtingscope.nl/images/de%20vijf%20fasen%20van%20de%20leesontwikkeling%20in%20leespraat%20du97.pdf
  
• Lezen moet je doen (De Wit-Gosker, 2013) De Wit-Gosker, T. (2013). Met pictolezen kun je zoveel meer. Logopedie, 85, 20-24. https://www.pictoschrijver.nl/media/pdf/Met%20pictolezen%20kun%20je%20zoveer%20meer,%20LoFo-Nov2013.pdf
  /picto-lezen (Kennisrotonde, 2022) Kennisrotonde. (2022). Wat zijn de bewezen opbrengsten van pictolezen bij kinderen met een verstandelijke beperking? (KR. 1417). https://www.kennisrotonde.nl/sites/kennisrotonde/files/media-files/PDF%20voor%20website-Kennisrotonde-antwoord%20VRAAG-1417.pdf
  
• FotoTaal (CED-groep, 2008) CED-Groep (2008). Fototaal. Uitgeverij edu-desk
  

Begrijpend lezen

• LIST (Houtveen et al., 2012) Houtveen, A.A.M., Brokamp, S.K. & Smits, A.E.H. (2012). Lezen, lezen, lezen! Achtergrond en evaluatie van het LeesInterventie-project voor Scholen met een Totaalaanpak (LIST). Hogeschool Utrecht, Kenniscentrum Educatie van de Faculteit Educatie.
  
• Taaltrapeze (CED-Groep, 2004) CED-Groep (2004). Taaltrapeze. Uitgeverij Bekadidact.
  
• Leeskilometers (voor dove en slechthorende leerlingen) (Koninklijke Auris Groep/Koninklijke Kentalis, z.d.)