Omgaan met reken(faal)angst

Spanning en rekenangst hinderen het leren

Een belangrijke factor in het leren rekenen is de psychosociale component. Sommige leerlingen zijn in de loop van hun schoolloopbaan bang voor rekenen-wiskunde geworden en zijn gaan denken dat al het rekenen heel moeilijk is en dat ze dat zelf nooit zullen leren. Rekenangst ontstaat veelal door de ervaren problemen bij het oplossen van rekentaken en het veelvuldig opdoen van faalervaringen bij dagelijks rekenwerk en toetsen. De faalangstige gedachten leiden vaak tot problemen. De spanning en angst gaan het leren rekenen hinderen en zo raken leerlingen met rekenangst steeds verder achterop. Dit zorgt alleen maar voor nog meer angst en bevestigt het idee dat ze het toch niet kunnen. Doordat leerlingen met rekenangst het liefst zo weinig mogelijk rekenen en dus onvoldoende oefenen wordt de rekenachterstand groter. Bovendien zorgt de angst voor een overbelast werkgeheugen tijdens het werken aan opgaven of toetsen. Leerlingen zijn meer bezig met bange gedachten dan dat ze geconcentreerd werken. Ze zijn langzamer en maken meer fouten, vooral bij opgaven waar ze getallen in hun geheugen moeten onthouden en bewerken. Leerlingen met rekenangst worden dus letterlijk in beslag genomen door hun zorgen (Dowker, Sarkar, & Looi, 2016). Dowker, A., Sarkar, A., & Looi, C. Y. (2016). Mathematics anxiety: What have we learned in 60 years? Frontiers in Psychology, 7, Article 508.
 https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00508

Positieve rolmodellen helpen om rekenangst te voorkomen

Het is van belang om zo veel mogelijk de rekenangst te voorkomen en bij leerlingen met rekenangst de vicieuze cirkel te doorbreken en te zorgen voor positieve rekenervaringen. Scholen kunnen niet altijd de angst voorkomen, reduceren of wegnemen. Wel kunnen ze zorgen voor positieve rolmodellen: leraren die overbrengen dat iedereen de basis van het rekenen onder de knie kan krijgen en dat oefening kunst baart. En natuurlijk leraren die uitstralen dat rekenen leuk is en niet iets om bang voor te zijn. Voorkomen is beter dan genezen. Daartoe is het van belang leerlingen zo veel mogelijk rekenstof aan te bieden die bij hun mogelijkheden past. Voorkomen moet worden dat leerlingen te veel faalervaringen opdoen. Passend aanbod en passend toetsen kunnen dat voorkomen. Verder is tijdig ingrijpen bij toch ontstane rekenangst belangrijk, omdat de angst toeneemt als een kind ouder wordt. Hoe vroeger leerlingen positieve rekenervaringen opdoen des te beter. Dit geldt in het bijzonder voor meisjes omdat zij gevoeliger zijn om rekenangst te ontwikkelen (Van Luit, Van der Beek, Mönch, & Toll, 2022). Van Luit, H., Van der Beek, J., Mönch, M., & Toll, S. (2022). Psychosociale problemen bij dyslexie en dyscalculie. Logopedie, 35(5), 20-27.

Tips voor leraren om rekenangst tegen te gaan

Hoe kun je als leraar rekenangst tegengaan?

• Laat leerlingen met rekenangst tien minuten voor een toets hun zorgen op papier zetten. Ze schrijven dan hun angst eruit, waardoor ze zich tijdens de toets beter kunnen concentreren op het rekenen zelf (Toll, Van der Beek, Mönch, & Van Luit, 2022). Toll, S., Van der Beek, J., Mönch, M., & Van Luit, H. (2022). De psychosociale aspecten van een leerstoornis. Orthopedagogiek: Onderzoek en Praktijk, 61(5), 242-254.
  
• Pre-teaching helpt ook veel: leerlingen een dag voor een toets dezelfde toets laten beoordelen op moeilijkheidsgraad. Ze rekenen de opgaven dus niet uit, maar beoordelen de verwachte moeilijkheidsgraad. De leerlingen markeren de opgaven met een groen stift (opgave is te doen), gele stift (opgave is moeilijk maar lukt misschien wel) of rode stift (opgave is veel te moeilijk en lukt nooit). De afspraak wordt dan gemaakt dat tijdens de toets eerst de groen gemarkeerde opgaven worden gemaakt, dan de geel gemarkeerde en als er nog tijd over is de rood gemarkeerde. Voor de duidelijkheid: de toets moet wel passend zijn bij het niveau van de leerling. Als de rekenangst desondanks te ernstig is dan is professionele hulp van een orthopedagoog nodig (Van Luit, 2022). Van Luit, J. E. H. (2022). Dit is dyscalculie. Achtergrond en aanpak. Tweede herziene en uitgebreide druk. Tielt (België): LannooCampus.