Individuele factoren studentenwelzijn

De individuele factoren die in dit overzicht worden beschreven, zijn: leeftijd, geslacht, erfelijke kwetsbaarheid, risicogroepen, beweging en voeding, sport, alcohol- en drugsgebruik, slaap, ontspanning, stress, mentale gezondheidsvaardigheden, zelfbeeld, zelfsturing en zingeving. Het gaat hierbij om factoren die niet beïnvloedbaar zijn, zoals leeftijd, geslacht en erfelijkheid en factoren die wel beïnvloedbaar zijn, zoals leefstijl. Veelal zijn factoren deels te beïnvloeden en deels niet te beïnvloeden. Het is belangrijk om te realiseren dat onderstaande factoren onderling verbonden zijn waardoor ze elkaar kunnen beïnvloeden. Per factor wordt uitgelegd wat hierover bekend is in relatie tot de mentale gezondheid van studenten. Aanvullend wordt, indien deze kennis beschikbaar is, beschreven hoe je vanuit het onderwijs een positieve bijdrage kan leveren aan de relatie tussen deze factor en het mentaal welzijn. Over deze onderwijscontext is echter nog weinig wetenschappelijk gefundeerde kennis beschikbaar. Daarom zal deze informatie maar in beperkte mate voorkomen in de tekst.

Lees ook
Dit artikel gaat over individuele factoren. Wil je meer weten over omgevingsfactoren die studentenwelzijn beïnvloeden? Lees het betreffende overzichtsartikel.

Leeftijd

Studenten bevinden zich in een cruciale ontwikkelingsperiode: de overgang van late adolescentie naar jongvolwassenheid (Arnett, 2000). Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469
 In deze periode wordt de identiteit gevormd (Erikson, 1986). Erikson, E. (1968). Youth: Identity and Crisis. New York, NY: WW.
 Dit is een kwetsbare tijd van snelle ontwikkeling en verandering, zoals van school naar studie, van thuis naar op kamers wonen, keuzes maken over studierichtingen, denken aan een toekomstige carrière en het vinden van een partner (Shields-Zeeman et. al., 2021). Shields-Zeeman, L., Van Bon-Martens, M., & Smit, F. (2021). Scoping studie. Samen werken aan een mentaal gezonde samenleving: Bouwstenen voor mentale gezondheidsbevordering en preventie. https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2021/11/AF1913-Samen-werken-aan-een-mentaal-gezonde-samenleving.pdf
 Studenten worden daarnaast met extra uitdagingen geconfronteerd, zoals omgaan met studiedruk en financiële druk vanuit de studie, terwijl hun niet-studerende leeftijdsgenoten hier niet mee te maken hebben (Dopmeijer, 2021). Dopmeijer, J.M. (2021). Running on empty. The impact of challenging student life on wellbeing and academic performance. Academisch proefschrift. Universiteit van Amsterdam.

In deze ontwikkelingsperiode bestaat ook een kwetsbaarheid om psychische problematiek te ontwikkelen: in 75 procent van de gevallen ontstaat deze vóór de leeftijd van 24 jaar, een periode die samenvalt met de studententijd (Kessler et. al., 2007; Kessler, R. C., Amminger, G. P., Aguilar‐Gaxiola, S., Alonso, J., Lee, S., & Ustun, T. B. (2007). Age of onset of mental disorders: A review of recent literature. Current opinion in psychiatry, 20(4), 359. doi: 10.1097/YCO.0b013e32816ebc8c
 Kleinjan et. al., 2021). Kleinjan, M., Pieper, I., Stevens, G. W. J. M., e.a. (2020). Geluk onder druk? Onderzoek naar het mentaal welbevinden van jongeren in Nederland. Den Haag: UNICEF Netherlands.
 Een aantal studenten ontwikkelt voor het eerst psychische  problemen tijdens hun studie, terwijl bij anderen bestaande psychische problemen aanhouden of verergeren (McLafferty et. al., 2017; Stoliker & Lafreniere, 2012; Stoliker, B. E., & Lafreniere, K. D. (2012). The Influence of Perceived Stress, Loneliness, and Learning Burnout on University Students ’ Educational Experience. College Student Journal, *(49)*1, 146-160.
 Tosevski et. al., 2010). Tosevski, D. L., Milovancevic, M. P., & Gajic, S. D. (2010). Personality and psychopathology of university students. Current Opinion in Psychiatry, 23(1), 48–52. https://doi.org/10.1097/YCO.0b013e328333d625

Uit de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik (Dopmeijer et. al., 2021a) Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., & Tak, N. I. (2021a). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport I: Mentale gezondheid van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0194
 blijkt dat oudere studenten (30 jaar of ouder) verhoudingsgewijs minder psychische klachten ervaren. Dit kan mogelijk worden verklaard doordat de psychische klachten die studenten ervaren onder meer samenhangen met de kwetsbare levens- en ontwikkelingsfase waarin zij zich bevinden, waar de oudere student al voorbij is.

De studententijd wordt ook vaak gezien als een periode van relatief veel middelengebruik (Krieger et. al., 2018). Krieger, H., Young, C.M., Anthenien, A.M., Neighbors, C. (2018) The epidemiology of binge drinking among college-age individuals in the United States. Alcohol Research: Current Reviews, 39(1), 23-20.
 Jongeren experimenteren meer met middelen dan volwassenen. Verderop in deze tekst vind je meer informatie over het middelengebruik van studenten.

Geslacht

In de volwassen bevolking is te zien dat ongeveer evenveel mannen als vrouwen ooit in hun leven één of meerdere psychische aandoeningen hebben gehad (Ten Have et. al., 2010). Ten Have, M., De Graaf, R., & Van Dorsselaer, S. (2010). NEMESIS 2: De psychische gezondheid van de Nederlandse bevolking. Trimbos-instituut, Utrecht. https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/sites/31/2021/09/af0898-nemesis-2-de-psychische-gezondheid-van-de-nederlandse-bevolking.pdf
 Er zijn wel duidelijke verschillen in de hoofdgroepen: vrouwen hebben vaker een stemmings- of angststoornis gehad, terwijl mannen vaker een middelenstoornis hebben. Wanneer er wordt gekeken naar de overeenkomsten en verschillen tussen mannen en vrouwen binnen de studentenpopulatie blijkt uit de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik (Dopmeijer et. al., 2021b) Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., Tak, N. I., & Van Hasselt, N. (2021b). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport II: Middelengebruik van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0195
 geen verschil tussen hoe mannelijke en vrouwelijke studenten hun levenstevredenheid en positieve mentale gezondheid beoordelen. Gekeken naar veerkracht en psychisch internaliserende klachten (angst- en somberheid) zien we wel een verschil: vrouwelijke studenten ervaren minder veerkracht dan mannelijke studenten en hebben meer kans op psychische internaliserende klachten dan mannen.

Daarnaast zien we een verschil in het middelengebruik: mannelijke studenten gebruiken vaker veel middelen dan vrouwelijke studenten (Dopmeijer et. al., 2021a). Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., & Tak, N. I. (2021a). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport I: Mentale gezondheid van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0194
 Hierbij gaat het om overmatig drinken, zwaar drinken en frequent cannabisgebruik. Het oneigenlijk gebruik van slaap- of kalmeringsmiddelen (zonder doktersvoorschrift) komt juist meer voor  bij vrouwelijke studenten dan bij mannelijke studenten.

Tot slot zoeken vrouwelijke studenten sneller hulp en ontvangen vaker behandeling dan mannelijke studenten (Eisenberg et. al., 2011). Eisenberg, D., Hunt, J., Speer, N., & Zivin, K. (2011). Mental health service utilization among college students in the United States. The Journal of nervous and mental disease, 199(5), 301-308. https://doi.org/10.1097/NMD.0b013e3182175123
 Mannen uiten over het algemeen minder snel hun emoties en zijn voorzichtiger met het tonen van kwetsbaarheid (Wendt & Schäfer, 2015). Wendt, D., & Schäfer, K. (2015) Gender and attitudes about mental health help seeking: Results from national data. Health and Social Work*, 41*(1):hlv089. DOI:10.1093/hsw/hlv089

Erfelijke kwetsbaarheid

Uit onderzoek blijkt dat psychische aandoeningen gedeeltelijk erfelijk zijn bepaald (Sullivan et. al., 2000). Sullivan, P.F., Neale, M.C., Kendler, K.S. (2000). Genetic epidemiology of major depression: review and meta-analysis. American Journal of Psychiatry, 157,  1552-1562.
 De helft van de kinderen van ouders met psychische problemen ontwikkelt een psychische stoornis in zijn of haar leven (Rasic et. al., 2014). Rasic, D., Hajek, T., Alda, M., & Uher, R. (2014). Risk of mental illness in offspring of parents with schizophrenia, bipolar disorder, and major depressive disorder: A meta-analysis of family high-risk studies. Schizophrenia Bulletin, 40(1), 28–38. https://doi.org/10.1093/schbul/sbt114.
 Zo lopen deze kinderen twee tot vier keer meer risico dan andere kinderen om psychopathologie te ontwikkelen voor hun 18e levensjaar (Thorup et. al., 2018). Thorup, A. A. E., Laursen, T. M., Munk-Olsen, T., Ranning, A., Mortensen, P. B., Plessen, K. J., & Nordentoft, M. (2018). Incidence of child and adolescent mental disorders in children aged 0-17 with familial high risk for severe mental illness - A Danish register study. Schizophrenia Research, 197, 298–304. https://doi.org/10.1016/j.schres.2017.11.009.
 Na hun 28e levensjaar loopt dit op naar twee tot dertien keer (Dean et. al., 2010). Dean, K., Stevens, H., Mortensen, P. B., Murray, R. M., Walsh, E., & Pedersen, C. B. (2010). Full Spectrum of Psychiatric Outcomes Among Offspring With Parental History of Mental Disorder, August 2010, Dean et al. Archives of Genetic Psychiatry, 67(8), 822–829. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2010.86

Ook verslavingsproblematiek van de ouder heeft invloed op het welzijn van het kind. Zo is het risico op verslaving bij kinderen van ouders met verslavingsproblemen tot twee keer zo groot als bij kinderen van ouders zonder verslavingsproblematiek (Cuijpers et. al., 1999; Cuijpers, P., Langendoen, Y., & Bijl, R. V. (1999). Psychiatric disorders in adult children of problem drinkers: Prevalence, first onset, and comparison with other risk factors. Addiction*, 94*(10), 1489–1498. https://doi.org/10.1046/j.1360-0443.1999.941014895.x
 Rossow et. al., 2016; Rossow, I., Felix, L., Keating, P., & McCambridge, J. (2016). Parental drinking and adverse outcomes in children: A scoping review of cohort studies. Drug and Alcohol Review, 35(4), 397–405. https://doi.org/10.1111/dar.12319
 Solis et. al., 2013; Solis, J. M., Shadur, J. M., Burns, A. R., & Hussong, A. M. (2013). Understanding the Diverse Needs of Children Whose Parents Abuse Substances. Current Drug Abuse Review*, 5*(2), 135–147. https://doi.org/10.2174/1874473711205020135.
 Staton-Tindall et. al., 2013) Staton-Tindall, M., Sprang, G., Clark, J., Walker, R., & Craig, C. D. (2013). Caregiver substance use and child outcomes: A systematic review. Journal of Social Work Practice in the Addictions, 13(1), 6–31. https://doi.org/10.1080/1533256X.2013.752272
. Kinderen van ouders met een verslaving gaan sneller van alcoholgebruik naar alcoholverslaving dan kinderen van ouders zonder verslavingsproblematiek (Hussong & Bauer., 2008) Hussong, A., & Bauer, D. (2008). Telescoped Trajectories from Alcohol Initiation to Disorder in Children of Alcoholic Parents. Journal of Abnormal Psychology, 117(1), 63–78. https://doi.org/10.1037/0021-843X.117.1.63
. Dit kan het risico op een alcoholverslaving voor studenten vergroten, aangezien zij zoals eerder benoemd gemiddeld meer drinken dan hun niet-studerende leeftijdsgenoten (Arria et. al., 2008; Arria, A. M., Caldeira, K. M., O’Grady, K. E., Vincent, K. B., Fitzelle, D. B., Johnson, E. P., & Wish, E. D. (2008). Drug exposure opportunities and use patterns among college students: Results of a longitudinal prospective cohort study. Subst Abus, 29(4), 19–38. https://doi.org/10.1080/08897070802418451
 Dopmeijer et. al., 2019; Dopmeijer, J. M., Verhoog, S., De Jonge, J. M., Van der Heijde, C. M., Vonk, P., Bovens, R. H. L. M., De Boer, M.R., Hoekstra, T., Kunst. A. E., Wiers, R. W., & Kuipers, M. A. G. (2019). The use of the Acohol Use Disorders Identification Test-Consumption as an indicator of hazardous alcohol use among university students. European Addiction Research, 26(6), 1–9. https://doi.org/10.1159/000503342
 Peeters et. al., 2019). Peeters, M., Oldehinkel, A., Veenstra, R., & Vollebergh, W. (2019). Unique developmental trajectories of risk behaviors in adolescence and associated outcomes in young adulthood. PLoS ONE, 14(11), 1–19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0225088
 Daarnaast hebben kinderen van ouders met een cannabisverslaving een verhoogde kans om een cannabisverslaving te ontwikkelen (Kosty et. al., 2015). Kosty, D. B., Farmer, R. F., Seeley, J. R., Gau, J. M., Duncan, S. C., & Lewinsohn, P. M. (2015). Parental transmission of risk for cannabis use disorders to offspring. Addiction, 110(7), 1110– 1117. https://doi.org/10.1111/add.12914.

Risicogroepen

Naast dat psychische aandoeningen en verslavingsproblemen erfelijk kunnen zijn, wijst onderzoek uit dat er ook specifieke groepen zijn die een verhoogd risico hebben op psychische klachten (Van Bergen, 2019). Van Bergen, D. (2019). Reden om somber te zijn? Depressie en suïcidaliteit bij jongeren in Nederland. Pedagogiek, 39(2), 139-143.
 Zo lijkt het er op dat psychische klachten vaker voorkomen bij studenten met een migratieachtergrond, bij internationale studenten, bij voltijdsstudenten, en bij studenten die zich identificeren als LHBTQ+. Als we specifiek inzoomen op het risico op depressieve stoornissen en suïcidaliteit zien we dat deze problematiek vaker voorkomt bij lesbische, homoseksuele, en biseksuele jongeren en jongeren die niet conformeren aan traditionele of conventionele man/vrouw indelingen (gender nonconforme jongeren) (Van Bergen, 2019). Van Bergen, D. (2019). Reden om somber te zijn? Depressie en suïcidaliteit bij jongeren in Nederland. Pedagogiek, 39(2), 139-143.

Beweging en voeding

Mentale en fysieke gezondheid zijn aan elkaar verbonden (Woudenberg et. al., 2020). Woudenberg, S., Van der Scheun, M., &  Ihle, A. (2020). Wat zijn de factoren die bijdragen aan de mentale gezondheid van studenten in de leeftijd van 17-25 jaar?. Verkregen op 30 maart 2022 via: EA_DefinitiefAdvies_SWR.pdf (studentweetraad.nl).
 Zo hangt een goede fysieke gezondheid samen met mentaal welzijn en andersom.
Fysieke gezondheid is een belangrijke voorwaarde om goed te kunnen leren en er zijn aanwijzingen dat studenten die psychisch en lichamelijk gezond zijn ook beter presteren in hun studie. Daarnaast heeft het hebben van een goede gezondheid in de studententijd een positieve invloed op het voorkomen van gezondheidsproblemen op latere leeftijd. Om een goede psychische en fysieke gezondheid te hebben, is lichamelijke beweging en gezonde voeding van belang (Woudenberg et. al., 2020). Woudenberg, S., Van der Scheun, M., &  Ihle, A. (2020). Wat zijn de factoren die bijdragen aan de mentale gezondheid van studenten in de leeftijd van 17-25 jaar?. Verkregen op 30 maart 2022 via: EA_DefinitiefAdvies_SWR.pdf (studentweetraad.nl).
 Er is bijvoorbeeld bewijs dat fruit en groente eten een positieve werking heeft voor het emotionele welzijn (Morton, 2018). Morton, D. P. (2018). Combining lifestyle medicine and positive psychology to improve mental health and emotional well-being. American journal of lifestyle medicine, 12(5), 370-374. https://doi.org/10.1177/1559827618766482

Sport

Fysieke activiteit is de meest onderschatte ‘antidepressiva’. Zo bevestigden meer dan 25 onderzoeken dat reguliere fysieke activiteit is geassocieerd met een beter welzijn en de preventie van depressie (Morton, 2018). Morton, D. P. (2018). Combining lifestyle medicine and positive psychology to improve mental health and emotional well-being. American journal of lifestyle medicine, 12(5), 370-374. https://doi.org/10.1177/1559827618766482
 Sport hangt samen met een betere gemoedstoestand en kwaliteit van leven (Rodriguez-Ayllon et. al., 2019). Rodriguez-Ayllon, M., Cadenas-Sánchez, C., Estévez-López, F., Muñoz, N. E., Mora-Gonzalez, J., Migueles, J. H., & Esteban-Cornejo, I. (2019). Role of physical activity and sedentary behavior in the mental health of preschoolers, children and adolescents: a systematic review and meta-analysis. Sports medicine, 49(9), 1383-1410. https://doi.org/10.1007/s40279-019-01099-5
 Andersom leidt ‘mentale fitness’ en werken aan veerkracht ook tot een betere fysieke status en sportprestaties. Ook blijkt de mate waarin je sport ertoe te doen. Een longitudinale studie wijst erop dat meer dan vier keer per week sporten beter beschermt tegen psychische klachten in vergelijking tot maximaal één keer sporten per week (Fossati et. al., 2021). Fossati, C., Torre, G., Vasta, S., Giombini, A., Quaranta, F., Papalia, R., & Pigozzi, F. (2021). Physical Exercise and Mental Health: The Routes of a Reciprocal Relation. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(23), 12364. https://doi.org/10.3390/ijerph182312364
 Ook was er een samenhang te zien tussen (competitieve) sportactiviteit als kind en mentaal welzijn op latere leeftijd. Deze relatie was sterker als de sport al minstens vier jaar werd uitgeoefend (Fossati et. al., 2021). Fossati, C., Torre, G., Vasta, S., Giombini, A., Quaranta, F., Papalia, R., & Pigozzi, F. (2021). Physical Exercise and Mental Health: The Routes of a Reciprocal Relation. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(23), 12364. https://doi.org/10.3390/ijerph182312364

Alcohol-, drugs- en medicijngebruik

Traditioneel is de studententijd een periode van relatief veel alcohol- en drugsgebruik, met een nadruk op alcoholgebruik (Krieger et. al., 2018) Krieger, H., Young, C.M., Anthenien, A.M., Neighbors, C. (2018) The epidemiology of binge drinking among college-age individuals in the United States. Alcohol Research: Current Reviews, 39(1), 23-20.

Alcohol

Traditioneel is de studententijd een periode van relatief veel alcohol- en drugsgebruik, met een nadruk op alcoholgebruik (Krieger et. al., 2018). Krieger, H., Young, C.M., Anthenien, A.M., Neighbors, C. (2018) The epidemiology of binge drinking among college-age individuals in the United States. Alcohol Research: Current Reviews, 39(1), 23-20.
 Studenten drinken meer dan hun niet-studerende leeftijdsgenoten (Arria et. al., 2008; Arria, A. M., Caldeira, K. M., O’Grady, K. E., Vincent, K. B., Fitzelle, D. B., Johnson, E. P., & Wish, E. D. (2008). Drug exposure opportunities and use patterns among college students: Results of a longitudinal prospective cohort study. Subst Abus, 29(4), 19–38. https://doi.org/10.1080/08897070802418451
 Dopmeijer et. al., 2019; Dopmeijer, J. M., Verhoog, S., De Jonge, J. M., Van der Heijde, C. M., Vonk, P., Bovens, R. H. L. M., De Boer, M.R., Hoekstra, T., Kunst. A. E., Wiers, R. W., & Kuipers, M. A. G. (2019). The use of the Acohol Use Disorders Identification Test-Consumption as an indicator of hazardous alcohol use among university students. European Addiction Research, 26(6), 1–9. https://doi.org/10.1159/000503342
 Peeters et. al., 2019). Peeters, M., Oldehinkel, A., Veenstra, R., & Vollebergh, W. (2019). Unique developmental trajectories of risk behaviors in adolescence and associated outcomes in young adulthood. PLoS ONE, 14(11), 1–19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0225088
 Regionale onderzoeken van onder andere de Universiteit van Amsterdam, Hogeschool Windesheim, de Universiteit Twente en Codarts bevestigen dit beeld (Dopmeijer, 2021; Dopmeijer, J.M. (2021). Running on empty. The impact of challenging student life on wellbeing and academic performance. Academisch proefschrift. Universiteit van Amsterdam.
 Kelders et. al., 2019; Kelders, S., Oberschmidt, K. & Bohlmeijer, E. (2019). Student wellbeing: a Cross-sectional Survey of Mental Health of Ut-Students (Report). Enschede: University of Twente.
 Van der Heijde et. al., 2015). Met de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik werd in 2021 het alcohol- en drugsgebruik van studenten in het hoger onderwijs voor het eerst in beeld gebracht op landelijke schaal (Dopmeijer et. al., 2021a). Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., & Tak, N. I. (2021a). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport I: Mentale gezondheid van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0194
 Op basis van conclusies in dit rapport zijn er zorgen over het middelengebruik van studenten. Het blijkt dat veel studenten overmatig (11 procent) of zwaar (16 procent) drinken. Onder studenten is een hoge mate van acceptatie van meer dan 10 glazen alcohol drinken op één avond. De meest genoemde redenen om alcohol te drinken zijn ‘omdat het leuk is’ (56 procent), ‘omdat het sociale bijeenkomsten leuker maakt’ (41 procent) en omdat studenten ‘het gevoel dat ze krijgen van drinken lekker vinden’ (41 procent). Studenten drinken veelal om positieve gevoelens over zichzelf te verkrijgen (enhancement) of vanuit een sociaal motief waarbij ze drinken om gezellig te zijn. Drinken om problemen te vergeten (coping) of drinken omdat anderen drinken (conformity) komt minder vaak voor.

Omdat veel drinken als onderdeel van de studentcultuur maatschappelijk geaccepteerd is, wordt het drinkgedrag van studenten vaak gebagatelliseerd (Van Dorsselaer et. al., 2015; Van Dorsselaer, S., Goossens, F.X. (2015). Alcohol-, tabaks- en drugsgebruik door studenten. Trimbos-instituut. Available from, https://assets.trimbos.nl/docs/f5a4716f-a658-4a45-81ff-ac1682139a4e.pdf
 NIAAA, 2014). National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. (2014). College drinking. Available from, https://www.niaaa.nih.gov/health-professionals-communities/core-resource-on-alcohol/mental-health-issues-alcohol-use-disorder-and-common-co-occurring-conditions
 Dit komt mogelijk voort uit het idee dat veel studenten vaak na de studententijd weer stoppen met veel en vaak alcohol drinken, vaak zonder behandeling (Casswell et. al., 2002; Casswell, S., Pledger, M., & Pratap, S. (2002). Trajectories of drinking from 18 to 26 years: identification and prediction. Addiction, 97(11), 1427-1437. https://doi.org/10.1046/j.1360-0443.2002.00220.x
 Misch, 2007;  Misch, D. A. (2007). " Natural recovery" from alcohol abuse among college students. Journal of American College Health, 55(4), 215-218. https://doi.org/10.3200/JACH.55.4.215-218
Sher et. al., 2005; Sher, K. J., Grekin, E. R., & Williams, N. A. (2005). The development of alcohol use disorders. Annual Reviews*, 1*, 493-523. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.1.102803.144107
 Vik et. al., 2003). Vik, P. W., Cellucci, T., & Ivers, H. (2003). Natural reduction of binge drinking among college students. Addictive Behaviors, 28(4), 643-655. https://doi.org/10.1016/S0306-4603(01)00281-7
 Dit geldt echter niet voor alle studenten. Het is van belang dat studenten die overmatig en/of zwaar drinken vroegtijdig worden geïdentificeerd en hulp kunnen krijgen. Om dit alcoholgebruik in te schatten kunnen studentpsychologen of huisartsen (binnen de school) de AUDIT-C afnemen (Dopmeijer et. al., 2019), Dopmeijer, J. M., Verhoog, S., De Jonge, J. M., Van der Heijde, C. M., Vonk, P., Bovens, R. H. L. M., De Boer, M.R., Hoekstra, T., Kunst. A. E., Wiers, R. W., & Kuipers, M. A. G. (2019). The use of the Acohol Use Disorders Identification Test-Consumption as an indicator of hazardous alcohol use among university students. European Addiction Research, 26(6), 1–9. https://doi.org/10.1159/000503342
 een screener voor het signaleren van risicovol alcoholgebruik dat mogelijk tot afhankelijkheid van alcohol leidt (verslaving).

Omgaan met alcohol- en drugsgebruik

Studenten kunnen ook zelf hun eigen alcoholgebruik in kaart brengen op de website Wat drink jij?. Op basis van de test krijgen ze een persoonlijk advies over hun alcoholgebruik. Ook kunnen ze hier oefenen met situaties waarin ze het moeilijk vinden niet te drinken of te minderen. Jellinek heeft een website over het gebruik van alcohol- en drugs met specifieke informatie voor studenten over middelengebruik.

Op de sites ALCOHOLinfo.nl en Drugsinfo.nl kunnen docenten en studentbegeleiders informatie vinden over respectievelijk alcohol en drugs en de gevolgen van het gebruik van deze middelen. Om meer problematisch gebruik van alcohol en drugs terug te dringen, kunnen jongeren tussen de 14 en 24 jaar gebruik maken van de methode Moti-4. Deze effectieve interventie is opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI). Voor meer ondersteuning bij het vormgeven van alcoholbeleid kan door onderwijsinstellingen contact worden opgenomen met het Trimbos-instituut. Daarnaast verzorgt de lokale verslavingszorg trainingen aan onderwijsprofessionals in het signaleren en bespreekbaar maken van alcohol- en middelengebruik bij studenten, zie hiervoor de website van de eigen lokale verslavingszorg. Kijk voor meer cijfers over het alcoholgebruik van studenten naar de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik.  

Medicijngebruik zonder voorschrift

4 procent van de studenten heeft in de afgelopen 12 maanden ten minste 1 keer slaap- of kalmeringsmiddelen zonder doktersvoorschrift gebruikt. Ditzelfde percentage geldt voor het gebruik van concentratieverhogende middelen (zoals Ritalin, Concerta of Modafinil) zonder doktersvoorschrift. Studenten die vaak prestatiedruk ervaren (vanuit zichzelf en/of anderen) hebben vaker in het afgelopen jaar zonder voorschrift gebruikgemaakt van concentratieverhogende middelen dan studenten die niet vaak prestatiedruk ervaren. Studenten geven aan dat ze dat doen vanwege de studie- en tentamendruk. (Dopmeijer et. al., 2021b). Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., Tak, N. I., & Van Hasselt, N. (2021b). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport II: Middelengebruik van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0195
 Zonder het gebruik van bijvoorbeeld Ritalin zeggen ze er niet op te vertrouwen dat ze de tentamens zullen halen.

Ook studenten die veel slaapproblemen hebben, hebben vaker gebruikgemaakt van concentratieverhogende middelen zonder voorschrift van een arts. Er is tevens een samenhang gevonden tussen het gebruik van concentratieverhogende middelen en het hebben van een studieschuld. De richting van dit verband kan op basis van dit onderzoek echter niet worden bepaald: wat veroorzaakt wat?

Slaap

In de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik (Dopmeijer et. al., 2021a) Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., & Tak, N. I. (2021a). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport I: Mentale gezondheid van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0194
 geeft 41 procent van de studenten aan heel veel slaapproblemen te hebben. Stress, prestatiedruk en slaapproblemen kunnen eraan bijdragen dat studenten een mindere mate van mentaal welbevinden ervaren en vaker te maken hebben met psychische klachten. Andersom is het ook mogelijk dat minder mentaal welbevinden en het hebben van psychische klachten bijdragen aan het ontwikkelen of verergeren van stress, prestatiedruk en slaapproblemen.

Slaap is van groot belang voor mentaal welzijn (Morton, 2018). Morton, D. P. (2018). Combining lifestyle medicine and positive psychology to improve mental health and emotional well-being. American journal of lifestyle medicine, 12(5), 370-374. https://doi.org/10.1177/1559827618766482
 Zo is er een samenhang tussen slechte slaap en het ervaren van negatieve gevoelens overdag. Personen met een slaaptekort onthouden woorden en afbeeldingen met een negatieve connotaties twee keer zo vaak als personen zonder slaaptekort. Dit laat zien dat het menselijk brein negatiever georiënteerd is bij een slaap tekort. Daarnaast is er een relatie tussen een slecht slaappatroon en een slechte gemoedstoestand en depressie.

Frequent social media gebruik kan een risicofactor vormen voor zowel verminderding van de mentale gezondheid als slechte slaap bij jongeren (Alonzo et. al., 2021). Alonzo, R., Hussain, J., Stranges, S. & Anderson, K. (2021). Interplay between social media use, sleep quality, and mental health in youth: A systematic review. Sleep Med Rev, 56. DOI: 10.1016/j.smrv.2020.101414

Ontspanning

Naast dat een adequaat slaappatroon van belang is voor mentaal welzijn, is het belangrijk om genoeg rust in te bouwen in het dagelijkse leven en een gezonde ‘work-life’ balans te creëren (Anson & Anson, 2001). Anson, J., & Anson, O. (2001). Death rests a while: holy day and Sabbath effects on Jewish mortality in Israel. Social science & medicine, 52(1), 83-97.

In de Monitor mentale gezondheid en middelengebruik zijn studenten bevraagd op hun tijdsbesteding, hun mate van ontspanning en ervaren stress en stressbronnen (Dopmeijer et. al., 2021a). Dopmeijer, J. M., Nuijen, J., Busch, M. C. M., & Tak, N. I. (2021a). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs. Deelrapport I: Mentale gezondheid van studenten in het hoger onderwijs. https://doi.org/10.21945/RIVM-2021-0194
 Hier geven studenten aan relatief veel uren aan studie-gerelateerde activiteiten te besteden (verplichte contacturen en zelfstudie). Daarnaast geven studenten aan relatief veel tijd te besteden aan sociale activiteiten en tv/streamingsdiensten. Tot slot zijn studenten bevraagd op hun mate van ontspanning. Hiervoor kregen de studenten de stelling voorgelegd: ‘Ik heb naast mijn studie en andere verplichtingen voldoende tijd voor activiteiten die ontspanning bieden of energie opleveren’. Ruim een kwart van de studenten is het oneens met die stelling en geven aan dat er niet altijd voldoende tijd over blijft voor activiteiten die hen ontspanning bieden.

Stress en prestatiedruk

Stress kan het gevolg zijn van ervaren druk en onzekerheid. Druk ontstaat wanneer er een disbalans is tussen de eisen die aan iemand gesteld worden (dit kan zowel vanuit jezelf als van buiten komen) en de bronnen (zoals energiebronnen) die je hebt om met deze eisen om te gaan (Bakker & Demerouti, 2007). Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands-Resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309-328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115
 Ervaren druk neemt dus toe wanneer er meer eisen worden gesteld dan dat er persoonlijke bronnen aanwezig zijn. Ervaren onzekerheid neemt toe wanneer een persoon een specifieke uitkomst van een situatie wenst, maar weinig controle ervaart over of hij/zij/hen deze gewenste uitkomst ook daadwerkelijk krijgt. Deze onzekerheid en druk zijn vervolgens van invloed op de stress en angst die mensen ervaren (Mishel, 1984; Mishel, M. H. (1984). Perceived Uncertainty and Stress in Illness. Research in Nursing & Health, 7(3),163-171. https://doi.org/10.1002/nur.4770070304
 Norris & Inglehart, 2004). Norris, P., & Inglehart, R. (2004). Sacred and Secular: Religion and Politics Worldwide. New York: Cambridge University Press.
 Een bepaalde mate van druk en stress kan bijdragen aan prestaties en leiden tot focus. Overmatige hoeveelheden stress en/of langdurige stress kunnen echter leiden tot verminderde prestaties en negatieve gevolgen hebben voor het welbevinden van studenten.

Inmiddels is er ook wetenschappelijke onderbouwing dat stress mensen werkelijk ziek kan maken (Sapolsky, 2004). Sapolsky, R. M. (2004). Why zebras don't get ulcers: The acclaimed guide to stress, stress-related diseases, and coping. Holt paperbacks.
 Als iemand zich zorgen maakt of stress ervaart, reageert het menselijke lichaam net als een dier in een gevaarlijke situatie: de ‘vecht of vluchtmodus’ wordt geactiveerd. Waar bij dieren de stress het lichaam verlaat nadat het gevaar is verdwenen, blijven mensen zich vaak voor langere tijd zorgen maken en gaan piekeren. Hierdoor blijft het lichaam voor langere tijd in de ‘vecht of vluchtmodus’. Het zenuwstelsel is voor langere tijd overactief, waardoor interne functies tijdelijk stil worden gelegd. Op lange termijn kan dit fysieke klachten veroorzaken zoals oververmoeidheid.

Er is een sterke samenhang te zien tussen deze factoren en een mindere mentale gezondheid (Adrichem et al., 2021) Adrichem, L., Van Herpen, S., Kappe, R. (2021). Prestatiedruk: uitleg, onderzoek & tips. Hogeschool Inholland, lectoraat Studiesucces. https://www.inholland.nl/onderzoek/publicaties/prestatiedruk-uitleg-onderzoek-tips/
. Kijkend naar stress blijkt dat meer dan de helft van de studenten aangeeft ten minste één stressvolle gebeurtenis te hebben meegemaakt in de afgelopen 12 maanden. De drie meest meegemaakte stressvolle gebeurtenissen die ze rapporteerden waren: gezondheidsproblemen van een belangrijke naaste (19 procent), andere problemen van een belangrijke naaste (14 procent) en een heftige ruzie met iemand uit de omgeving (14 procent).

Er zijn aanwijzingen dat de druk verlagen in het curriculum door gespreid te toetsen en door het bindend studieadvies te verlagen oplossingen zouden kunnen zijn, dit is echter niet onderzocht tot dusver. Als we kijken naar wat er bij de individuele student zelf kan worden gedaan, dan is investeren in mentale gezondheidsvaardigheden zoals omgaan met stress kansrijk. Ook is het normaliseren van stress en hoe stress wordt gelabeld van groot belang in hoeveel hinder studenten hiervan ondervinden. Deze TedTalk van Kelly McGonigal maakt dit duidelijk.

Mentale gezondheidsvaardigheden

Veel jongeren ervaren voor het eerst psychische problemen in hun leven tijdens hun studententijd. Onderzoek laat zien dat velen van hen zich niet (voldoende) bewust lijken te zijn dat ze psychische problemen ervaren en dat ondersteuning of behandeling hen zou helpen deze te verminderen  (Dopmeijer, 2021). Dopmeijer, J.M. (2021). Running on empty. The impact of challenging student life on wellbeing and academic performance. Academisch proefschrift. Universiteit van Amsterdam.
 Dit is mogelijk het gevolg van onvoldoende ontwikkelde mentale gezondheidsvaardigheden.

Mentale gezondheidsvaardigheden worden beschouwd als de basis om  welbevinden en mentale gezondheid te bevorderen, vroegtijdig problemen te signaleren en  passende interventies en begeleiding of behandeling te zoeken en vinden (Kutcher et. al., 2016). Kutcher, S., Wei, Y., Gilberds, H., Ubuguyu, O., Njau, T., Brown, A., Subani, N., Magimba, A., Perkins, K. (2016). A school mental health literacy curriculum resource training approach: Effects on Tanzanian teachers’ mental health knowledge, stigma and help-seeking efficacy. International Journal of Mental Health Systems, 10(1), 1–9. [https://doi.org/10.1186/s13033-016-0082-6](A school mental health literacy curriculum resource training approach: effects on Tanzanian teachers’ mental health knowledge, stigma and help-seeking efficacy | International Journal of Mental Health Systems | Full Text (biomedcentral.com))
 Deze vaardigheden stellen iemand in staat om de regie te voeren over de eigen mentale gezondheid. Het gaat over de kennis en over de overtuigingen van een persoon over psychische klachten of stoornissen en hoe je deze bij jezelf herkent, hoe je ermee omgaat en hoe je ze voorkomt (Jorm et. al., 1997). Jorm, A.F., Korten, A.E., Jacomb, P.A., Christensen, H., Rodgers, B., & Pollitt, P. (1997). Mental Health Literacy: A Survey of the Public’s Ability to Recognise Mental Disorders and Their Beliefs about the Effectiveness of Treatment. Medical Journal of Australia, 166(4), 182-186. https://doi.org/10.5694/j.1326-5377.1997.tb140071.x
 Concreet gaat het over:

1. het vermogen om specifieke psychische klachten of stoornissen te herkennen;
2. kennis en overtuigingen over risicofactoren en oorzaken van psychische problemen of stoornissen;
3. kennis en overtuigingen over zelfhulp interventies;
4. kennis en overtuigingen over beschikbare professionele hulp;
5. een houding die het herkennen van psychische problemen faciliteert, openheid over je problemen en hulpzoekend gedrag;
6. kennis over hoe je informatie zoekt over mentale gezondheid of psychische klachten of stoornissen.

Mentale gezondheidsvaardigheden zijn ook: veerkracht, dankbaarheid, hoop en optimisme. Ze komen voort uit de positieve psychologie. Er zijn bestaande interventies en (online) programma’s om studenten hieraan te laten werken, welke op deze websites van experts en organisaties worden toegelicht:

• Leer- & Veerkracht – Leer- & Veerkracht (leerenveerkracht.nl
• Werken Aan Welbevinden in het onderwijs
• WOOSH5 | Building Resilience

Zoals al eerder genoemd, bevinden studenten zich in een ontwikkelingsfase naar jongvolwassenheid die zich kenmerkt door het op eigen benen staan en een eigen identiteit ontwikkelen. Onderzoek laat zien dat het aannemelijk lijkt dat studenten hulp zoeken een bedreiging vinden voor hun nieuw verworven gevoel van autonomie (Divin et. al., 2018). Dit verklaart mogelijk waarom veel studenten met psychische klachten vaker hulp zoeken bij niet-professionals zoals familie en vrienden, dan bij professionals (Corrigan et. al., 2016; Corrigan, P. W., Kosyluk, K. A., Markowitz, F., Brown, R. L., Conlon, B., Rees, J., … Al-Khouja, M. (2015). Mental illness stigma and disclosure in college students. Journal of Mental Health, 25(3), 224–230. https://doi.org/10.3109/09638237.2015.1101056
 Eisenberg et. al., 2012; Eisenberg, D., Hunt, J., Speer, N., & Zivin, K. (2011). Mental health service utilization among college students in the United States. The Journal of nervous and mental disease, 199(5), 301-308. https://doi.org/10.1097/NMD.0b013e3182175123
 Romanson, 2018). Dit heeft mogelijk te maken met de hoge verwachtingen die studenten ervaren om te presteren en de schaamte die ze ervaren als ze niet kunnen voldoen aan die verwachtingen (Dopmeijer, 2021). Dopmeijer, J.M. (2021). Running on empty. The impact of challenging student life on wellbeing and academic performance. Academisch proefschrift. Universiteit van Amsterdam.
 Ook kan het te maken hebben met de kwetsbaarheid om open te zijn over persoonlijke kwesties en de angst geen aansluiting meer te vinden bij leeftijdsgenoten, hetgeen wel heel belangrijk voor ze is in hun levensfase (Crone & Dahl, 2012). Crone, E.A., & Dahl, R.E. (2012). Understanding adolescence as a period of social-affective engagement and goal flexibility. Nature Reviews Neuroscience, 13(9), 636-650. https:// doi.org/10.1038/nrn3313

Investeren in mentale gezondheidsvaardigheden bij studenten is met name van belang omdat 75 procent van de psychische stoornissen ontstaat voor het 24e levensjaar (Kessler et. al., 2005). Kessler, R. C., Amminger, G. P., Aguilar‐Gaxiola, S., Alonso, J., Lee, S., & Ustun, T. B. (2007). Age of onset of mental disorders: A review of recent literature. Current opinion in psychiatry, 20(4), 359. doi: 10.1097/YCO.0b013e32816ebc8c
 Dit wil je zoveel mogelijk voorkomen. Omdat veel van deze problemen zich voor het eerst openbaren tijdens de levensfase die samenvalt met het gaan studeren, is het belangrijk dat studenten mentale gezondheidsvaardigheden verwerven. Programma’s voor mentale gezondheidsvaardigheden zoals het Mental Health Literacy programma in Canada blijken uit onderzoek veelbelovend in het bevorderen van kennis van vaardigheden van studenten ten aanzien van mentale gezondheid (Milin et. al., 2016).

Zelfbeeld

Onderzoeken wijzen uit dat het zelfbeeld van studenten invloed heeft op hun stressniveau. Een positief zelfbeeld is gerelateerd aan minder stress en prestatiedruk (Salmela-Aro & Upadyaya, 2014; Salmela-Aro, K., & Upadyaya K. (2014). School burnout and engagement in the context of demands-resources model. British Journal of Educational Psychology, 84, 137-151.  https://doi.org/10.1111/bjep.12018
 Arslan, 2017; Arslan, N. (2017). Investigating the relationship between educational stress and emotional self-efficacy. Universal Journal of Educational Research*, 5*(10), 1736-1740.10.13189/ujer.2017.051010
 Tan & Tan, 2014). Tan, C., & Tan, L.S. (2014). The role of optimism, self-esteem, academic self-efficacy and gender in high-ability students. Asia Pacific Education Researcher, 23, 621-633.
 Een laag zelfbeeld leidt vaak tot faalangst. Met als gevolg uitstelgedrag en zo meer stress (Zhang et. al., 2018; Zhang, Y., Dong, S., Fang, W., Chai, X., Mei, J., & Fan, X. (2018). Self-efficacy for self-regulation and fear of failure as mediators between self-esteem and academic procrastination among undergraduates in health professions. Adv Health Sci Educ Theory Pract, 23(4), 817-830. doi: 10.1007/s10459-018-9832-3.
 Edwards et. al., 2010 Edwards, D., Burnard, P., Bennett, K., & Hebden, U. (2010). A longitudinal study of stress and self-esteem in student nurses. Nurse Education Today. 30(1), 78-84. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2009.06.008
).

Het zelfbeeld van studenten wordt extra negatief beïnvloed bij tegenslag en falen wanneer studenten een fixed mindset hebben. Bij een fixed mindset geloof je dat intelligentie en vaardigheden vaste eigenschappen zijn die niet aangeleerd kunnen worden. Dit staat in tegenstelling tot een growth mindset waarbij je ervan overtuigd bent dat je capaciteiten kunt ontwikkelen. Het hebben van een fixed mindset verhoogt de kans op faalangst omdat falen wordt gezien als bewijs dat je als persoon bepaalde vaardigheden en capaciteiten mist (Dweck, 2006). Dweck, C. S. (2006). Mindset. New York: Random House.

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat een laag zelfbeeld een risicofactor is voor het ontwikkelen van depressieve klachten (Lerner et. al., 2001; Lerner, R. M., Lerner, J. V., De Stefanis, I., & Apfel, A. (2001). Understanding developmental systems in adolescence: Implications for methodological strategies, data analytic approaches, and training. Journal of Adolescent Research, 16(1), 9–27. https://doi.org/10.1177/0743558401161003
 Masselink et. al., 2018). Masselink, M., Van Roekel, E., & Oldehinkel, A. J. (2018). Self-esteem in Early Adolescence as Predictor of Depressive Symptoms in Late Adolescence and Early Adulthood: The Mediating Role of Motivational and Social Factors. Journal of Youth and Adolescence, 47(5), 932–946. https://doi.org/10.1007/s10964-017-0727-z
 Studenten kunnen hun zelfbeeld en gevoel van eigenwaarde verbeteren wanneer zij zich verbonden voelen met de onderwijsinstelling. Dit komt voort uit de basisbehoefte van jongeren om ‘erbij te horen’. Wanneer studenten hun onderwijsinstelling als een betekenisvolle sociale context beschouwen en zichzelf hier als onderdeel van zien, dan draagt dit bij aan hun positieve zelfbeeld (Tong et. al., 2019). Tong, L., Reynolds, K., Lee, E., Lui, Yangyang. (2019). School relational climate, social identity, and student well-being: New evidence from China on student depression and stress levels. School Mental Health, 11, 509-521.

Zelfsturing

Zelfsturing is het vermogen om verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen gedrag en ontwikkeling. De Zelf-Determinatie Theorie van Ryan en Deci (2000; 2017) Ryan, R.M., & Deci, E.L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55, 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
 veronderstelt dat individuen zich graag ontwikkelen en leren. Of deze aangeboren neiging tot ontwikkelen en leren tot uiting komt bij studenten hangt af van hun omgeving. Deze moet stimulerend zijn. De omgeving is stimulerend wanneer drie psychologische basisbehoeften aanwezig zijn. Ieder individu heeft namelijk behoefte aan autonomie, verbondenheid en competentiegevoel. Autonomie betekent dat de persoon een vorm van vrije wil heeft. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer iemand zelfstandig doelen kan stellen of keuzes kan maken. Verbondenheid verwijst naar de sense of belonging, waar in ons thematisch overzicht ‘Omgevingsfactoren die studentenwelzijn beïnvloeden’ verdere uitleg over wordt gegeven. Veiligheid en sociale steun zijn hierbij belangrijk. Competentiegevoel staat voor het vertrouwen dat een persoon in diens eigen kunnen heeft. Dit gevoel kan vergroot worden binnen omgevingen waar uitdagingen, positieve feedback en groeimogelijkheden worden aangeboden. Om zelfsturing bij studenten te verhogen is het dus belangrijk dat er sprake is van autonomie, verbondenheid en competentiegevoel.

Zingeving

Zingeving is een belangrijk element van de mentale gezondheid. Met zingeving kun je betekenis geven aan het eigen bestaan en de dingen die je doet. Soms wordt zingeving gezien als de aanwezigheid van een vast aantal factoren, bijvoorbeeld het hebben van autonomie, persoonlijke groei, zelfacceptatie, het hebben van een levensdoel, controle hebben over de omgeving en positieve verbondenheid ervaren (Ryff & Singer, 1989, 2006 in Van Lavieren, 2022). Van Lavieren, L. (2022). Life worth living. Bewijs voor de samenhang tussen welzijn en zingeving en de effectiviteit van het Life Worth Living programma. (Concept.)
 Michael Steger duidt zingeving in zijn Meaning of Life Questionnaire als zin in het leven (meaning in life) of de zin van het leven (meaning of life).

• Bij zin in het leven gaat het om de concrete aanwezigheid van factoren die als zin- of betekenisvol worden ervaren (betekenisvolle relaties, kunnen inzetten van talenten of de eerder genoemde zaken als persoonlijke groei, autonomie, etc.).
• Bij zin van het leven gaat het over grotere verhalen of zelf-overstijgende perspectieven van waaruit zulke factoren betekenis hebben gekregen.

Deze twee niveaus van zingeving beïnvloeden elkaar. De grote perspectieven vormen de lens waardoor de dagelijkse praktijk wordt bezien (Van Lavieren, 2022).  Van Lavieren, L. (2022). Life worth living. Bewijs voor de samenhang tussen welzijn en zingeving en de effectiviteit van het Life Worth Living programma. (Concept.)

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat mensen die zin kunnen geven aan (negatieve) levensgebeurtenissen, deze gebeurtenissen achteraf beter kunnen verwerken dan anderen die er geen betekenis aan verbinden (Hamera & Shontz, 1978; Hamera, E.K., & Shontz, F.C. (1978). Perceived positive and negative effects of life-threatening illness. Journal of Psychosomatic Research, 22(5), 419-424. https://doi.org/10.1016/0022-3999(78)90064-8
 Taylor et. al., 1984; Taylor, S.E., Lichtman, R.R., & Wood, J.V. (1984). Attributions, beliefs about control, and adjustment to breast cancer. Journal of Personality and Social Psychology, 46, 489-502.
 Schwartzberg, 1993; Schwartzberg, S.S. (1993). Struggling for meaning: How HIV-positive gay mean make sense of AIDS. Professional Psychology, 24, 483-490.
 Chodoff et. al., 1964; Chodoff, P., Friedman, S.B., & Hamburg, D.A. (1964). Stress defenses and coping behavior. American Journal of Psychiatry*, 120*(8), 433-439. https://doi.org/10.1176/ajp.120.8.743
 Silver et. al., 1983 in Debats, 1996).

Debats (1996) Debats, D. L. H. M. (1996). Meaning in life: psychometric, clinical and phenomenological aspects. Heymans Institute for Psychological Research, Faculty of Behavioural and Social Sciences, University of Groningen.
 laat zien dat het bereiken van je doelen zowel positieve als negatieve invloed kan hebben op je mentale gezondheid en concludeert dat vooral het subjectieve gevoel van zinvolheid belangrijk is. Studenten bevinden zich in een levensfase waarin ze hun eigen identiteit ontwikkelen, een zelfbeeld waarmee ze zich kunnen identificeren. Dit draagt bij aan het subjectieve gevoel van zinvolheid. Studerende jongeren zitten langer in het proces van oriëntatie op zingeving, in vergelijking met niet-studerende leeftijdsgenoten. Hierdoor is er minder houvast en gevoel van zingeving waardoor er angst en onzekerheid ontstaat (Marcia, 1980). Marcia, J. E. (1980). Identity in adolescence. In J. Adelson (Ed.), Handbook of adolescent psychology. New York, NY: John Wiley & Sons.
 Dit verklaart waarom studerende jongeren een verhoogde kans op psychische klachten hebben dan niet-studerende leeftijdsgenoten.

In het Life Worth Living programma aan Yale University worden studenten ondersteund in het vinden van zingeving als belangrijke factor voor welzijn. Dit programma blijkt studenten significant te helpen in het vinden van ‘een meaning of life’ (Yale, 2021 in Van Lavieren, 2022). Van Lavieren, L. (2022). Life worth living. Bewijs voor de samenhang tussen welzijn en zingeving en de effectiviteit van het Life Worth Living programma. (Concept.)

Sense of belonging, academische en sociale integratie en studieklimaat

De binding die de student met zijn/haar/hun opleiding ervaart is een belangrijke voorwaarde voor zowel het welzijn als het studiesucces van studenten. Als een student zich veilig voelt en het contact met de anderen in de onderwijsomgeving als prettig ervaart wordt dit ook wel sense of belonging genoemd (Tinto, 1975, 1993; Tinto, V. (1975) Dropout from higher education: A theoretical synthesis of recent research. Review of Educational Research, 45(1), 89-125.

Tinto, V. (1993) Leaving college: Rethinking the causes and cures of student attrition (2nd ed.). Chicago: University of Chicago Press.
 Strayhorn, 2019). Strayhorn, T.L. (2019) College students’ sense of belonging. A key to educational success for all students. (Second edition). New York and London: Routledge, Taylor & Francis Group.
 Een gevoel van sense of belonging is een belangrijke voorwaarde voor zelfontplooiing. Deze thema’s worden verder uitgediept in ons thematisch overzicht ‘Omgevingsfactoren die studentenwelzijn beïnvloeden'.