Meer autonomie

Zelfregulatie in blended hoger onderwijs

In blended hoger onderwijs hebben studenten meer autonomie om hun leerproces vorm te geven dan in traditioneel, campus hoger onderwijs. Zo wordt er vaak meer voorbereiding van de student gevraagd in blended onderwijs waar de student zelfstandig van op de hoogte moet zijn en hier invulling aan moet geven.

Dit in tegenstelling tot traditioneel onderwijs waarbij de docent de aanzet geeft tot het leren in bijvoorbeeld een hoorcollege en de student vervolgens expliciete instructie krijgt over wat er van hem/haar wordt verwacht in de uitvoering. Daarnaast is het onderwijs minder tijds- en plaatsgebonden. Dit geeft vrijheid aan de student. Het goed omgaan met deze vrijheid, vraagt van studenten dat ze hun leerproces zelf reguleren: de zelfregulatie van de student wordt aangesproken. In dit stuk vind je meer informatie over zelfregulatie, het belang van zelfregulatie in blended hoger onderwijs, en hoe je de zelfregulatie van studenten in blended hoger onderwijs kunt ondersteunen.

Wat is zelfregulatie?

Studenten die zelfregulerend leren zijn actief betrokken bij hun eigen leerproces. Ze maken bewuste keuzes over hoe, waar en wanneer ze leren. In modellen van zelfregulatie worden drie fasen onderscheiden (Panadero, 2017; Zimmerman, 2002). De eerste fase vindt plaats vóór een leeractiviteit en is de voorbereidende fase. Zelfregulatie activiteiten in deze fase zijn het goed proberen te begrijpen van de taak, het stellen van doelen en het maken van een planning. De tweede fase is de uitvoerende fase en in deze fase ondernemen studenten leeractiviteiten. Zelfregulatie activiteiten in deze fase zijn bijvoorbeeld het organiseren van een goede studielocatie, het goed verdelen van de tijd en het monitoren van de voortgang. Tot slot is er de zelfreflectie fase welke plaatsvindt na het leren. In deze fase reflecteren studenten op hun voortgang en de effectiviteit van de ondernomen leeractiviteiten.

Studenten die hun leren succesvol reguleren zijn in alle drie deze fasen actief. Daardoor ontstaat er een continue uitwisseling tussen het monitoren van het leerproces en het bijstellen van de leeractiviteiten. Uit onderzoek is bekend dat goede zelfregulatie bijdraagt aan een prettiger leerproces en een beter leerresultaat (Jansen, et al., 2019).

Het belang van zelfregulatie in blended hoger onderwijs

Daarnaast is bekend dat het belang van zelfregulatie toeneemt als studenten meer autonomie hebben om hun leerproces vorm te geven (Barnard et al., 2009). In blended onderwijs is er meer vrijheid voor de student. Blended onderwijs doet daarmee een groter beroep op de zelfregulatie van de student dan traditioneel, campus hoger onderwijs. Het is daarom ook niet verwonderlijk dat onderzoek in blended en online hoger onderwijs laat zien dat studenten die in staat zijn tot betere zelfregulatie beter presteren dan studenten die meer moeite hebben met zelfregulerend leren (Barnard et al., 2019; Jansen et al., 2019).

Zelfregulatie actief ondersteunen

Zelfregulatie ontwikkelt zich niet spontaan, en het overgrote deel van de studenten heeft daardoor moeite om hun leerproces goed zelf te reguleren (Bol & Garner, 2011). Zo maken studenten bijvoorbeeld vaak gebruik van ineffectieve studiestrategieën. Gelukkig is tegelijkertijd ook bekend dat het mogelijk is zelfregulatie actief te ondersteunen, met positieve effecten op zowel de zelfregulatie van studenten als hun leerresultaten (Jansen et al., 2019). Zelfregulatie ondersteuning kan verschillende vormen aannemen, zoals instructie over zelfregulatie of het stellen van reflectieve vragen om de zelfreflectie van studenten op hun leerproces te stimuleren. Denk bijvoorbeeld aan het schrijven van een three minute paper aan het eind van een vak over de vragen: Wat wilde je bereiken in dit vak? Wat heeft je geholpen dat doel te behalen? Wat zou je een volgende keer anders doen? In de review studie van Jansen et al. (2019) is meer informatie te vinden over mogelijke vormgeving van zelfregulatie interventies. Daarnaast bevat de review studie een uitgebreid overzicht van bestaande interventie studies in het hoger onderwijs (fysiek en online) welke geraadpleegd kunnen worden ter inspiratie.

Kenmerken van de leeromgeving die zelfregulatie beïnvloeden

Van Laer & Elen (2017) hebben een review studie uitgevoerd naar zelfregulatie in blended hoger onderwijs. Zij hebben hierin gezocht naar kenmerken van de leeromgeving die positief bijdragen aan de zelfregulatie van studenten. Er zijn zeven kenmerken geïdentificeerd:

  1. Authenticiteit: De relevantie van de leeromgeving en de taak voor de praktijk. Dit kan bijvoorbeeld door het onderwijs of de toets vorm te geven met authentieke taken.  
  2. Personalisatie: De aanpassing van de leeromgeving aan de behoeften van de individuele student. Hierbij gaat het er onder andere om de student te zien als individu, bijvoorbeeld door de naam van de student op te nemen in de digitale leeromgeving. Ook het afstemmen van het onderwijs op de voorkennis van de student valt hieronder, bijvoorbeeld door de afname van een voorkennis toets en het eventueel kunnen overslaan van modules.
  3. Student controle: De mate van controle van studenten over het tempo, de inhoud, de volgorde en de leeractiviteiten. Studenten hebben bijvoorbeeld de ruimte om vooruit te werken.
  4. Ondersteuning (scaffolding): De aanwezigheid van ondersteuning waardoor studenten in staat zijn taken uit te voeren waar ze zonder ondersteuning niet toe in staat zouden zijn. Dit kan bijvoorbeeld vormgegeven worden door het implementeren van korte formatieve vragen om het kennisniveau van de student te monitoren, en het wel/niet tonen van instructie hierop af te stemmen.
  5. Interactie: De betrokkenheid van studenten bij de leeromgeving; bij de inhoud, de docent, andere studenten, en de interface. Het is hierbij belangrijk zoveel mogelijk wederzijdse communicatie te stimuleren, in plaats van het eenzijdig zenden van informatie.
  6. Reflectie: De aanwezigheid van prompts die studenten aanzetten tot een kritische analyse van kennis en vaardigheden om tot beter begrip te komen. Het gaat hier bijvoorbeeld om prompts die de student aanzetten tot reflectie op de taakuitvoering; wat ging er goed en wat kan er beter?
  7. Kalibratie: De aanwezigheid van prompts die studenten aanzetten tot het vergelijken van de zelfinschatting van hun prestatie met hun werkelijke prestatie. Dit kan bijvoorbeeld door het aanbieden van oefenvragen waarmee studenten hun kennisniveau kunnen toetsen.

De geïdentificeerde kenmerken van leeromgevingen die de zelfregulatie van studenten in een blended omgeving ondersteunen, vertonen duidelijke overeenkomsten met de kenmerken van effectieve leeromgevingen in algemene zin (Van Merriënboer, 1997). Het ondersteunen van zelfregulatie gaat dus grotendeels gelijk op met het vormgeven van een effectieve leeromgeving. En een leeromgeving gebaseerd op deze kenmerken is dus niet alleen goed voor de zelfregulatie van studenten, maar voor het leerproces en rendement in algemene zin.

In een vervolgstudie zijn de zeven kenmerken door Van Laer en Elen (2018) omgezet in een instrument om een blended leeromgeving op deze kenmerken te scoren. Per kenmerk worden een aantal vragen gesteld. Door deze vragen voor de ontwikkelde blended leeromgeving te beantwoorden, kan een inschatting gemaakt worden van de mate waarin de leeromgeving de zelfregulatie van studenten ondersteunt. Hoewel het instrument expliciet niet bedoeld is als instructie tot verbetering, heeft het gebruik van het instrument wel drie andere voordelen:

  • Het beschrijven van de aanwezige zelfregulatie ondersteuning;
  • Het identificeren van mogelijke verbeterpunten in het ontwerp van de leeromgeving; en
  • Het systematisch verbeteren van het ontwerp van de leeromgeving doordat het ontwerp middels de instrument doorlopend gescoord kan worden. 

Het instrument biedt daarmee een prettig startpunt voor het (her)ontwerpen van een blended leeromgeving waarin de zelfregulatie van de student wordt ondersteund.


Referenties

Barnard, L., Lan, W. Y., To, Y. M., Paton, V. O., & Lai, S.-L. (2009). Measuring self-regulation in online and blended learning environments. The Internet and Higher Education, 12(1), 1–6.

Bol, L., & Garner, J.K. (2011). Challenges in supporting self-regulation in distance education environments. Journal of Computing in Higher Education, 23(2-3), 104-123.

Jansen, R.S., Van Leeuwen, A., Janssen, J., Jak, S., & Kester, L. (2019). Self-regulated learning partially mediates the effect of self-regulated learning interventions on achievement in higher education: A meta-analysis. Educational Research Review, 28, 1-20.

Panadero, E. (2017). A review of self-regulated learning: Six models and four directions for research. Frontiers in Psychology, 8, 1-28.

Van Laer, S. & Elen, J. (2017). In search of attributes that support self-regulation in blended learning environments. Education and Information Technologies, 22, 1395-1454. 

  • meer...

    Van Laer, S. & Elen, J. (2018). An instrumentalized framework for supporting learners’ self-regulation in blended learning environments

    Van Merriënboer, J. J. G. (2017). Training complex cognitive skills: A four-component instructional design model for technical training: Educational Technology.

    Zimmerman, B.J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory into Practice, 41, 64-70.