samenwerking in werkplaatsen

Werkplaatsen onderwijsonderzoek voor onderwijskansen in het basisonderwijs

In vier werkplaatsen verspreid over Nederland werken basisscholen, hogescholen en universiteiten samen aan de verkleining van onderwijsachterstanden. Bestaande interventies worden doorontwikkeld, aangescherpt, (opnieuw) geïmplementeerd én onderzocht op hun effectiviteit. De opgedane kennis wordt beschikbaar gesteld voor alle Nederlandse basisscholen.

Kenmerkend voor een werkplaats onderwijsonderzoek is dat scholen en onderzoeksinstellingen structureel en gelijkwaardig samenwerken. De onderzoeksvragen ontstaan op de werkvloer van de school; onderzoek en schoolontwikkeling gaan gelijk op.

Werkplaats Onderwijskansen Arnhem Nijmegen (WOAN):
Van onderwijsachterstanden naar kansengelijkheid

Deze werkplaats gaat van start met elf basisscholen; later komen er nog ten minste drie bij. De WOAN richt zich op drie thema’s:

  1. bewerkstelligen dat leraren hoge en reële verwachtingen hebben van leerlingen,
  2. vergroten van de ouderbetrokkenheid / samenwerking tussen leraren, ouders en leerlingen, en
  3. effectieve instructie.

De ontwikkeling van taal- en leesvaardigheid vormt bij elk van deze thema’s de focus.

Het beoogde resultaat is dat leraren beter toegerust raken om met ‘doelgroepleerlingen’ en hun ouders om te gaan. De leraren werken, gesteund door onderzoekers, op onderzoekende wijze aan de eigen onderwijsontwikkeling. De WOAN werkt met teacher design teams; een methodiek die binnen de HAN en de scholen in Arnhem en Nijmegen bekend en beproefd is. 

Partners in deze werkplaats

  • Coördinator: Annelies Wiggers 
  • Onderwijsinstellingen: Delta Scholengroep met DeBasisFluvius en Conexus
  • Onderzoek en andere partners: Stichting PAS, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (Pabo; Kenniscentrum Kwaliteit van Leren), Radboud Universiteit (Pedagogische Wetenschappen & Onderwijswetenschappen/BSI en Sociologie/RSCR), en het Expertisecentrum Nederlands.

Werkplaats Onderzoek Onderwijskansen Noord-Nederland

In Groningen wordt sinds 2015 het Amerikaanse Success for All (SfA) gebruikt en naar de Nederlandse context omgezet. In SfA worden verschillende aanpakken geïntegreerd –  met positieve resultaten: onder andere samenwerkend leren, professionalisering, ouderbetrokkenheid, en niveaudifferentiatie met regelmatige herplaatsing op basis van continue voortgangscontrole. In deze werkplaats werken drie scholen aan de implementatie, verfijning en onderzoek van het SfA-programma in alle jaargroepen, en dertien scholen aan het implementeren en onderzoeken van één of enkele onderdelen uit SfA.

Scholen (lio’ers, leerkrachten, IB’ers) verrichten in de Werkplaats praktijkgericht onderzoek naar een aanpak die hen verder helpt, in samenwerking met en ondersteund door onderzoekers, studenten en schoolbegeleiders. 

Partners in deze werkplaats

  • Coördinator: Marij Veldman
  • Onderwijsinstellingen: Openbaar Onderwijs Groningen met Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen (VCOG), Stichting Katholieke Onderwijs Centrale Groningen (KOC) en Scholengroep OPRON (Stichting voor openbaar primair onderwijs)
  • Onderzoek: Hanzehogeschool (Pedagogische academie) en Rijksuniversiteit Groningen (GION onderwijs/onderzoek).

Werkplaats Gelijke Onderwijskansen (Amsterdam, Almere en Zaandam)

In deze werkplaats is gekozen voor de volgende thema’s:

  1. Taal
  2. Leerkrachtverwachtingen en
  3. Versterken van hulpbronnen.

Scholen werken mee aan één of meer thema’s van hun voorkeur.

Interventies die (door)ontwikkeld en onderzocht gaan worden, zijn bijvoorbeeld projecten gericht op meertaligheid van kinderen, aanpakken voor effectief rekenonderwijs voor kinderen met een taalachterstand in de instructietaal, activiteiten die tot doel hebben leerkrachten zich meer bewust te laten worden van de verwachtingen die zij hebben van hun leerlingen, en aanpakken waarin wordt aangesloten bij de kennis en vaardigheden die kinderen buiten school opdoen (“Funds of Knowledge”).

Partners in deze werkplaats

  • Coördinator: Lisa Gaikhorst
  • Onderwijsinstellingen: Stichting Openbaar Primair Onderwijs “Samen tussen Amstel en IJ” (STAIJ) met ASKO, Sirius, ASG en Zaan Primair
  • Onderzoek en andere partners: Hogeschool van Amsterdam (fac. Onderwijs en Opvoeding), Universiteit van Amsterdam (afd. Pedagogische en Onderwijswetenschappen, fac. Maatschappij- en gedragswetenschappen), Kohnstamm Instituut en de gemeente Amsterdam (afd. Onderwijs en Leerplicht).

Werkplaats Onderwijsonderzoek Utrecht Gelijke Onderwijskansen (WOU-GO)

Een succesvolle Utrechtse interventie om onderwijsachterstanden te verkleinen is de naschoolse Brede School Academie (BSA). Hierin wordt stevig ingezet op woordenschatontwikkeling, begrijpende leesvaardigheid, academische vaardigheden en het vergroten van kennis van de wereld. Binnen deze werkplaats worden de werkzame elementen van de BSA ingebracht in het reguliere taalonderwijs, op in totaal twaalf scholen. Deze zijn al bezig met versterkt taalonderwijs en gaan dat nu research-informed herontwerpen. Dat gebeurt binnen een samenwerking tussen taal-/leescoördinatoren en onderzoekers.
Twaalf duo’s van een broker (werkzaam op de school) en een onderzoeker (werkzaam bij een kennisinstelling) leiden gezamenlijk een ontwerponderzoek. Het vergroten van het pedagogisch-didactisch handelen van de leerkracht maakt onderdeel uit van de interventies. 

Partners in deze werkplaats

  • Coördinator: Jarrick Schaap
  • Onderwijsinstellingen: PCOU Utrecht (Willibrord) met SPO en KSU
  • Onderzoek en andere partners: Marnix Academie (Pabo; Lectoraat Leren & innoveren), Hogeschool Utrecht (ITT; Lectoraat Didactiek van het bèta en technologieonderwijs), Universiteit Utrecht, Universiteit voor Humanistiek en Sardes.