Sportieve activiteiten

Klein effect tegen zeer lage kosten, op basis van redelijk sterk bewijs. Toelichting

Effect (in maanden)

+1

Bewijs

Kosten

Wat is het?

Met sportieve activiteiten bedoelen we sport, dans of iedere andere vorm van lichaamsbeweging.

De activiteiten kunnen door de school zelf na schooltijd worden georganiseerd of plaatsvinden bij een lokale sportclub. Sommige activiteiten worden ingezet om jongeren bij andere leeractiviteiten te betrekken, zoals een training bij een lokale voetbalvereniging, gecombineerd met lessen in studievaardigheden, ICT, lezen en schrijven of rekenen/wiskunde.

Sportieve activiteiten hebben belangrijke voordelen voor de gezondheid, het welzijn en de fysieke ontwikkeling van leerlingen. Deze activiteiten zijn op zichzelf waardevol, maar deze Toolkit richt zich op het effect van sportieve activiteiten op de leerprestaties, met name voor lezen en schrijven en rekenen/wiskunde.

Aan de slag met sportieve activiteiten?

Bekijk handreikingen voor het Nederlandse onderwijs en een overzicht van wat we weten uit onderzoek, naast het internationale onderzoek op de pagina die je nu bekijkt.

Belangrijke bevindingen

  1. Sportieve activiteiten hebben een klein positief effect op de leerprestaties (+1 maand). Hoewel we hier focussen op het verband tussen sportieve activiteiten en leerprestaties, is het cruciaal dat leerlingen toegang hebben tot sportieve activiteiten van hoogwaardige kwaliteit, vanwege alle andere voordelen en kansen die deze met zich meebrengen.

  2. De verschillende aanpakken laten een wisselend effect op de leerprestaties zien; deelname aan sportieve activiteiten leidt niet direct tot betere schoolprestaties. De kwaliteit van de aanpak en de mate waarin het leren op school daarin een rol speelt, maken waarschijnlijk een groter verschil dan de gekozen aanpak zelf.

  3. Georganiseerde buitenschoolse activiteiten waarin sport wordt gecombineerd met korte, regelmatige en gestructureerde lessen in lezen, schrijven en rekenen/wiskunde (een-op-een of in groepen), bijvoorbeeld op een naschoolse club of zomerschool, zullen waarschijnlijk meer effect hebben op de schoolprestaties dan alleen sporten.

  4. Er is enig bewijs dat meedoen aan buitenschoolse sportactiviteiten kan bijdragen aan minder verzuim en minder schooluitval.

Hoe effectief is deze aanpak?

Het gemiddelde effect van deelname aan sportieve activiteiten is ongeveer een maand leerwinst in een jaar tijd.

De wisselende resultaten lijken erop te wijzen dat de kwaliteit van de aanpak en de mate waarin het leren op school daarin een rol speelt een groter verschil kunnen maken dan de gekozen methode of sportactiviteit. Meedoen aan sportieve activiteiten heeft ook een positief effect op de gezondheid en sociale vaardigheden.

Regelmatige deelname aan sportieve activiteiten heeft daarnaast voordelen op het gebied van lichamelijke ontwikkeling, gezondheid en welzijn. Ook zijn er andere mogelijke positieve effecten gemeld, bijvoorbeeld minder verzuim.

Achter het gemiddelde

De effecten voor het primair en voortgezet onderwijs zijn ongeveer even groot (+1 maand).

De effecten voor lezen, schrijven en rekenen/wiskunde zijn vergelijkbaar.

Gelijke kansen bevorderen

Leerlingen met een sociaal-economische achterstand hebben vaak niet de mogelijkheid om lid te worden van een sportclub of mee te doen aan andere sportieve activiteiten buiten school vanwege de kosten. Door sportieve activiteiten kosteloos aan te bieden geven scholen deze leerlingen toegang tot activiteiten die anders buiten hun bereik zouden liggen.

Als scholen van plan zijn om een financiële bijdrage aan ouders te vragen voor sportactiviteiten , kunnen ze overwegen om leerlingen met een sociaal-economische achterstand een gratis of gesubsidieerde plaats aan te bieden.

Om rekening mee te houden

Het is onduidelijk op welke manier sportieve activiteiten de schoolprestaties precies beïnvloeden. Het kan de fysieke activiteit zelf zijn die invloed heeft op de leerprestaties of de extra leeractiviteiten die in de fysieke activiteit zijn geïntegreerd. Er zijn verschillende manieren waarop scholen sportieve activiteiten kunnen toepassen:

  • Door zelf regelmatig activiteiten voor of na de schooldag te organiseren;
  • Door activiteiten, binnen of buiten de school, te laten verzorgen door externe organisaties;
  • Door sport en fysieke activiteiten te combineren met lessen in schoolvakken (bijvoorbeeld studievaardigheden, ICT, lezen en schrijven of rekenen/wiskunde);
  • Door mentorbegeleiding op te nemen in een sportprogramma.

Programma’s met sportieve activiteiten duren doorgaans langere tijd (bijvoorbeeld drie maanden, een half jaar of een jaar) en worden aangeboden door ondersteunend personeel, leraren of externe organisaties.

Wat zijn de kosten?

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland.  

De gemiddelde kosten voor het uitvoeren van sportieve activiteiten worden over het algemeen als zeer laag ingeschat. De kosten betreffen training van de medewerkers die het programma uitvoeren en eventuele extra materialen die moeten worden aangeschaft. Dit zijn grotendeels opstartkosten.

Hoewel de mediane kostenDe mediaan betekent de middelste in een reeks van waarden. De mediaan is over het algemeen een betere indicator bij geschatte kosten dan een gemiddelde.
voor sportieve activiteiten als zeer laag worden aangemerkt, kunnen deze kosten variëren van zeer laag tot gematigd wanneer onderwijspersoneel extra krijgt uitbetaald of er extra kosten moeten worden gemaakt voor de ruimte waar de activiteiten worden uitgevoerd.

Bij deze kostenraming wordt ervan uitgegaan dat scholen al betalen voor sportfaciliteiten en basismaterialen. Als deze noodzakelijke kosten voor het invoeren van sportieve activiteiten nog niet worden gemaakt, zullen de totale kosten waarschijnlijk hoger uitvallen.

Hoe overtuigend is het bewijs?

De bewijskracht voor de effectiviteit van sportieve activiteiten is redelijk sterk. Er werden 61 onderzoeken gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Houd rekening met het volgende over de onderzoeken in dit overzicht:

een groot percentage van de studies is niet onafhankelijk geëvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de aanpak, commerciële aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het gemiddelde effect van de aanpak.

Net als bij andere overzichten laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.