Geef stem aan iedere student! Hoe creëer je als docent gelijke kansen in dialogische gesprekken?

In de afgelopen jaren is de studentpopulatie van veel opleidingen meer divers geworden. Uitdaging is hoe je als docent de uiteenlopende perspectieven van studenten een plek kunt geven in leerzame gesprekken en discussies in werkgroepen. In het project Geef stem aan iedere student! is in de bachelor Pedagogische Wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam een professionaliseringtraject opgezet om de interactiekwaliteit in de werkcolleges te vergroten en juniordocenten hierin te ondersteunen.

Aanleiding en doel

De studentpopulatie van de opleiding Pedagogische Wetenschappen van de VU is zeer divers en kent veel kleinschalig onderwijs met mogelijkheden voor groepsinteractie. Uit onderzoek is bekend dat juist gesprekken waarin studenten veel ruimte krijgen om hun ideeën te verwoorden, te redeneren, en samen na te denken (zogeheten dialogische gesprekken) een positief effect hebben op het leren en op de motivatie. Ook blijkt de potentie van diversiteit in groepen vaak onbenut. Niet alle studenten ervaren zodoende gelijke kansen in groepsgesprekken. Dit stelt docenten in hun colleges en werkgroepen voor verschillende uitdagingen, zoals: Hoe laat ik de stem van iedere student horen? Hoe verbind ik bijdragen van studenten met elkaar? Hoe laat ik studenten op een constructieve manier reageren op anderen? Het doel van het project Geef stem aan iedere student! is daarom om juniordocenten te professionaliseren en hen tools aan te reiken om de interactiekwaliteit in hun onderwijs te vergroten en de aanwezige diversiteit binnen de studentenpopulatie verder te benutten.

Beschrijving van het project

Het project bestaat uit de volgende onderdelen. De juniordocenten hebben opnames gemaakt van gesprekken en discussies in hun werkgroep. De onderzoekers hebben deze opnames gebruikt om te zoeken naar patronen in de interactie. Deze patronen, zoals het ontbreken van stiltes en het gebruik van veel gesloten vragen, zijn gebruikt om met de docenten in gesprek te gaan. In het professionaliseringstraject zijn vervolgens gesprektools aangereikt waarmee docenten de groepsdiscussies op een hoger niveau kunnen brengen. Bijvoorbeeld de inzet van stiltes en tweetalgesprekken, zodat alle studenten de kans krijgen hun ideeën te formuleren en te delen. Ook gaat het om verdiepende vragen als: Kun je daar nog wat meer over zeggen? of vragen die helpen om de bijdragen van studenten met elkaar te verbinden, zoals: Ben jij het daarmee eens? En waarom?  

Evaluatie en resultaten

Deelnemende juniordocenten gaven aan enthousiast te zijn over het professionaliseringtraject. De reflectie heeft hen bewuster heeft gemaakt van hun rol in gesprekken. De gesprekstechnieken dragen bij aan de kwaliteit en diepgang van de gesprekken in hun werkgroepen. Belangrijk voor het slagen van het professionaliseringstraject is dat juniordocenten en tutoren in de beginfase goed begeleid worden en dat ze de ruimte krijgen voor het delen van hun eerste onderwijservaringen. Daarnaast zou professionele ontwikkeling op het gebied van docent-studentinteracties en -discussies ingebed moeten zijn in een bredere training van pedagogische- en didactische vaardigheden voor beginnende docenten. De opleiding verwerkt deze training dan ook voor andere opleidingsonderdelen en onderzoekt de mogelijkheden voor VU-brede professionele ontwikkeling van  tutoren en juniordocenten.

Producten en documentatie

Gebruikte literatuur

Frambach, J. M., Driessen, E. W., Beh, P., & van der Vleuten, C. P. (2014). Quiet or questioning? Students' discussion behaviors in student-centered education across cultures. Studies in Higher Education, 39(6), 1001-1021.

O'Connor, C., Michaels, S., Chapin, S., & Harbaugh, A. G. (2017). The silent and the vocal: participation and learning in whole-class discussion. Learning and Instruction, 48, 5-13.

Resnick, L. B., Asterhan, C. S. C., & Clarke, S. N. (2015). Socializing intelligence through academic talk and dialogue. Washington, DC: AERA

Stokoe, E. (2014). The Conversation Analytic Role-play Method (CARM): a method for training communication skills as an alternative to simulated role-play. Research on Language and Social Interaction, 47(3), 255-265.

Van der Veen, C., & van Oers, B. (2017). Advances in research on classroom dialogue: learning outcomes and assessments. Learning and Instruction, 48, 1-4.

Startjaar: 2018